پدافند غیر عامل

پدافند غیر عامل

پدافند غیر عامل مجموعه ای از اقدامات غیر مسلحانه است که موجب کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی، ساختمان ها، تاسیسات، تجهیزات، سرمایه ها، اسناد و شریان های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن می گردد. هرچه قدر درجه هشیاری مدیریت دفاعی برای بکار گیری پدافند عامل بالا باشد، باز هم دشمن سعی دارد در ساعات نخست تهاجم با وارد کردن ضربات سنگین به مراکز مهم دفاعی و مراکز حساس و حیاتی کشور آسیب برساند و برای این کار پر هزینه ترین ابزار را با قدرت آتش سنگین بکار می گیرد.
معمولاً بعد از روزهای اول و تهاجم هوایی، جنگ زمینی آغاز می شودکه طی آن زیر ساخت های حساس و مهم کشور، با همان دقت اولیه ولی با گستردگی بیشتر مورد تهاجم هوایی قرار می گیرد. در صورتی که روحیه دفاعی ملت پس از چند هفته حفظ شود، در مرحله بعدی بمباران افراد غیر نظامی آغاز می شود که اکثراً به عنوان خطای نظامی وانمود می گردد.
طی این مرحله از تهاجم ایجاب می کند که تمام ساختمان ها در مقابل موج انفجار، ترکش و امکان فروپاشی مقاومت نسبی قابل قبولی داشته باشند و در بخش های مناسبی از آنها فضای امن قابل بهره برداری در دسترس باقی بماند

پدافند غیرعامل Passive Defense

به مجموعه اقداماتی اطلاق می گردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

اقدامات پدافند غیرعامل شامل استتار، اختفاء، پوشش، فریب، تفرقه ‌و پراکندگی، استحکامات و سازه‌های امن و اعلام خبر می‌باشد.

پدافند غیرعامل(Passive Defense) مجموعه اقداماتی است که انجام می‌شود تا در صورت بروز جنگ، خسارات احتمالی به حداقل میزان خود برسد

به بیان دیگر هر اقدام غیر مسلحانه‌ای که موجب کاهش آسیب‌پذیری نیروی‌انسانی، ساختمان‌‌ها، تاسیسات، تجهیزات، اسناد و شریان‌های کشور در مقابل عملیات خصمانه و مخرب دشمن گردد، پدافند غیرعامل گفته می‌شود.

هدف از اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل کاستن از آسیب‌پذیری نیروی انسانی و تاسیسات و تجهیزات حیاتی و حساس و مهم کشور علیرغم حملات خصمانه و مخرب دشمن و استمرار فعالیت‌ها و خدمات زیربنایی و تامین نیازهای حیاتی و تداوم اداره کشور در شرایط بحرانی ناشی از جنگ است.

به عنوان مثال، از پدافند غیرعامل می‌توان به استتار، اختفا و ایجاد سرپناه برای تاسیسات مهم و استراتژیک اشاره کرد.

در پدافند عامل مثل سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، فقط نیروهای مسلح مسئولیت دارند. در حالی که در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش مؤثری بر عهده گیرند.

اصول پدافند غیرعامل

در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول و یا موضوعات پدافند غیرعامل شامل 6 الی 7 اقدام می‌باشد، که در طراحی و برنامه‌ریزی‌ها و اقدامات اجرایی دقیقاً می‌بایست مورد توجه قرار گیرد.

1. استتار Camouflage
2. اختفاء Concealment
3. پوشش Cover
4. فریب Deception
5. تفرقه و پراکندگی Separation & Dispersion
6. مقاوم‌سازی و استحکامات Hardening
7. اعلام خبر Early Warning

انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگ‌های نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارت ناشی از حملات‌هوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساخت‌ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاه‌ها، و پل‌ها، زیر ساخت‌های محصولات کلیدی نظیر پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، مجتمع‌های بزرگ صنعتی، مراکز هدایت و فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمی‌گیرد تا حدی که حفظ امنیت ملی و اقتصادی، شکست‌ناپذیری در جنگ، به نحو چشمگیری وابسته به برنامه‌ریزی و ساماندهی همه جانبه در موضوع حیاتی دفاع غیرعامل می‌باشد.

پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است. پدافند به دو بخش تقسیم می‌شود 1- پدافند عامل 2- پدافند غیرعامل

پدافند عامل: پدافند عامل عبارت از رویارویی و مقابله مستقیم با دشمن و به کارگیری جنگ افزارهای مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثی کردن اقدامات آفندی وی می‌باشد.

پدافند غیرعامل: پدافند غیرعامل به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که مستلزم به کارگیری جنگ افزار نبوده و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.

1- موضوعیت پدافند غیرعامل

بخشی از خسارات و صدمات وارده از حملات هوایی-موشکی، مربوط به اصابت بمب یا هر نوع پرتابه دیگری و ایجاد انفجار توسط آنها می‌باشد. که در لحظه وقوع حادث می‌گردد و اغلب موارد، خسارات و صدمات مربوط به پیامدهای این حملات از خسارات ناشی از انفجار اولیه به مراتب بیشتر می‌باشد و با رعایت اصول پدافند غیرعامل و اجرای طرح‌های مربوطه می‌توان ضمن کاهش خسارات اولیه از بروز خسارات و صدمات بعدی جلوگیری نموده و یا تاثیر آنها را تا حد بسیار زیادی کاهش داد.

اصول اولیه پدافند غیرعامل، ساده و تقریباً ثابت بوده ولی کاربرد این اصول در موارد مختلف تفاوت داشته و در مواردی پیچیده و مشکل می‌شوند.

2- اصول، روشها و موضوعات اساسی در مبحث پدافند غیرعامل

1-2 اختفا Concealment

اختفا یا پنهان کاری به کلیه اقداماتی گفته می‌شود که مانع از قرار گرفتن تاسیسات و تجهیزات در دید مستقیم دشمن گردیده و یا تشخیص تاسیسات و تجهیزات و همچنین آگاهی از انجام فعالیت‌های خاص را برای او غیر ممکن و یا مشکل می‌سازد.

روش‌های اختفا عبارتند از

الف- استفاده مناسب از عوارض زمین و احداث تاسیسات در محلی که توسط دشمن به سهولت قابل تشخیص و رویت نباشد.

ب- عادی و غیر مهم جلوه دادن تاسیسات با جدول‌بندی، درختکاری و ...

ج- جداسازی منطقی تاسیسات صنعتی که به علت نوع فعالیت نمی‌توان آنها را به طور کلی دگرگون نمود. به نحوی که تاثیر زیاد بر نوع فعالیت‌ها نگذارد.

د- حذف نقاط حیاتی و حساس و مهم از روی نقشه‌هایی که به دلیل خاص باید در رسانه‌های گروهی منعکس گردد.

هـ- نشان ندادن نمای خارجی تاسیسات حیاتی و حساس در تلویزیون به خصوص در ارتباط با محیط اطراف و جاده‌ها

و- عدم درج آگهی در جراید به گونه‌ای که وقوع فعالیتی مهم در محدوده زمانی و در موقعیت جغرافیایی مورد استفاده قرار گیرد.

ز- ایجاد تاسیسات در اعماق زمین و یا در دل کوه‌ها که به این ترتیب علاوه بر پنهان کردن آنها بحث استحکام کافی در مقابله با راکت، بمب و موشک را می‌توان مطرح کرد.

ح- جابه‌جایی: از آن جایی که تاسیسات صنعتی به صورت ثابت در نقطه‌ای مستقر می‌شود و انتظار و تغییرات و تحولات دفعی از آنها نمی‌رود. چنانچه جمع‌آوری و نصب مجدد گونه‌هایی از صنایع تا حد لازم سهولت داشته باشد می‌توان کالبد‌های مورد نیاز را از نوع سبک و انعطاف‌پذیر مانند چادر و یا سازه‌های سبک با قابلیت مونتاژ و دمونتاژ آن انتخاب نمود و در مراحل زمانی مختلف محل آن را جابه‌جا نمود.

2 - استتار comouflage

مفهوم کلی استتار هم رنگ و هم شکل کردن تاسیسات و تجهیزات با محیط اطراف می‌باشد. استتار از موثرترین و متداول‌ترین روشهای دفاعی غیرعامل در ارتش کلاسیک دنیا است.

در مبحث استتار دو نوع دید از طرف دشمن مدنظر است 1- دید هوایی 2- دید زمینی

عوامل مربوط به اجرای استتار عبارتند از: رنگ، سایه، بافت، زمین، جنس و مصالح و حرارت و ....

انواع استتار

1- استتار نوری 2- استتار حرارتی 3- استتار راداری 4- استتار رادیویی (مثل ایجاد پارازیت یا ارسال فرامین کاذب) 5- استتار بصری 6- استتار صوتی 7- ضد الکترونیکی

2-3 استحکامات:

در بحث پدافند غیرعامل استحکامات به سازه‌های موقتی اطلاق می‌شود که با توجه به شرایط و امکانات و میزان اهمیت و آسیب‌پذیری نقاط حیاتی و حساس در محل‌های مناسب و اطراف تاسیسات ایجاد می‌گردند تا مانع اصابت مستقیم موشک بمب یا ترکش این مهمات به تاسیسات و یا تجهیزات گردیده و اثرات ترکش و انفجار را به طور نسبی خنثی نمایند. استحکامات به شکل زیر طبقه‌بندی می‌شوند:

1- خاکریز

چنانچه تجهیزات در فضای باز چیده شده و یا درون ساختمانی و با مقاومت مصالح معمولی قرار گرفته باشند با ایجاد خاکریز با ارتفاع و قطر مناسب می‌توان در مواردی مانع اصابت مستقیم بمب و موشک به تاسیسات و تجهیزات گردیده و در اکثر موارد مسیر ترکش و موج انفجار به طرف تاسیسات را سد کرد.

3- کیسه شن

در صورتی که فضای لازم برای ایجاد خاکریز با شیب مناسب وجود نداشته باشد. با چیدن گونی‌های پر از شن و ماسه در چندین ردیف و روی هم می‌توان به نتایج مورد نظر برای حفظ تاسیسات دست یافت.

علاوه بر محصور کردن تاسیسات و تجهیزات می‌توان از کیسه شن به عنوان پوشش محافظتی نیز استفاده کرد (مثل: لوله‌های زمینی انتقال نفت....)

3- دال بتنی، شبکه شن و یا استوانه بتنی

استفاده از این وسائل زمانی توصیه می‌شود که تداوم تهدید محتمل باشد.

4- دیوار کشی

ایجاد دیوار احتیاج به بررسی کارشناسی داشته و قطر و ارتفاع آن با توجه به مقاومت مصالح به کار رفته باید محاسبه شود. دیوار کشی شامل آجر چینی، سنگ چینی، ایجاد بلوک‌هایی با سیمان مسلح و یا استفاده از بلوک‌های پیش ساخته می‌باشد. دیوار کشی بهتر است در قطعات مجزا و کنار هم صورت گیرد.

2-4 پوشش

ایجاد پوشش یک اقدام موقتی است که با بالا رفتن شدت تهدید و احتمال حمله هوایی موشکی انجام شده و تا زمانی که احتمال حمله وجود دارد ادامه می‌یابد. با این عمل تاسیسات و تجهیزات یا مرکز فعالیت از دید خلبان یا حسگر نصب شده در سر بمب و موشک پنهان گردیده و هدف گیری و هدایت موشک و بمب‌های هدایت شونده از جمله بمب‌های لیزری میسر نشده و یا دقت آنها کاهش می‌یابد. پوشش می‌تواند توسط دود ، بخار آب (غلیظ) و یا با هوا کردن بادکنک و بالن ایجاد شود.

انواع پوشش:

پوشش امنیتی: اقداماتی است که عمدتاً در مورد تاسیسات ثابت به کار گرفته می‌شود و فعالیت‌های مجازی یا غیرواقعی را برای دشمن تداعی می‌کند.

پوشش فیزیکی: اصطلاحاً اقداماتی است که موقتاً به صورت فیزیکی مانع از تشخیص هدف می‌گردد. که از جمله این اقدامات می‌توان به ایجاد پرده دود یا بخار غلیظ اشاره کرد.

2-5 ایجاد سازه‌های امن و مقاوم‌سازی

طراحی و احداث تاسیسات حیاتی و حساس به گونه‌ای که به طور کلی در مقابل اصابت مستقیم بمب و موشک مقاوم باشند در خیلی از موارد اصولاً عملی نبوده و به صرفه و صلاح نیز نمی‌باشد. زیرا هزینه ایجاد و تاسیسات با چنین مشخصاتی ممکن است به مراتب پیش از کل تجهیزات مربوطه باشد.

در اکثر موارد اصلاح بر این است که اجزا مستقل تاسیسات و تجهیزات که اصابت احتمالی بمب موشک موجب از کار افتادن تجهیزات و توقف فعالیت بخشی از مجموعه گردیده اما خسارت جانبی زیادی به بار نمی‌آورد تنها در مقابل موج انفجار و ترکش بمب موشک محافظت شوند ولی بخشهایی از مجموعه که صدمه دیدن آنها موجب از کار افتادن کل سیستم و وقفه کامل یا نسبی در انجام فعالیت می‌گردد با مقاومت کافی اصابت بمب ساخته شوند.

چنانچه تاسیسات حیاتی و حساس که احتمالاً در فهرست هدف‌های دشمن قرار دارند فاقد مقاومت کافی در مقابل اصابت مستقیم بمب، موشک بوده و یا موج انفجار ناشی از اصابت، بمب موشک در نزدیکی تاسیسات را نتواند تحمل نمایند.می‌توان با اجرای طرح‌های خاص مهندسی، مقاومت بنای آنها را افزایش داده و احتمالاً به حد مطلوب رسانید.

2-6 پراکندگی

پراکندگی عناصر کالبدی یکی از مباحث مهم پدافند غیرعامل محسوب می‌گردد که در کاهش خسارت ناشی از ایراد ضربه تخریبی دشمن بسیار موثر است و به عکس در صورتی که دشمن در مراحل تهاجمی خود پیش از شناسایی حضور و با بازشناسی به مرحله نشانه‌روی و اصابت دست یابد تمرکز عناصر کالبدی و حساس مجموعه مورد تهاجم موجب می‌گردد عملیات تهاجمی با حجم کمتر و متمرکز، بیشترین تخریب را به جا بگذارد.

ایجاد مجتمع‌های عظیم صنعتی،‌تاسیسات بندری وسیع، نیروگاه بزرگ و غیره در کشور که ممکن است مورد حمله هوایی دشمن قرار گیرد به صلاح نیست.

در مورد مراکز موجود لازم است مطالعات صورت گرفته و در صورت امکان طرح‌هایی جهت انتقال تدریجی آنها به نقاط مختلف کشور تهیه شود تا با رعایت اصول پراکندگی در محل‌های جدید مستقر گردند.

2-7- تفرقه Separation

منظور از تفرقه، جداسازی بخشی یا بخشهایی از تجهیزات، قطعات یدکی مواد و سایر وسائل و انتقال آنها به محلی غیر از محل استقرار دائمی و نجات آنها از تاثیر یک حمله هوایی موشکی احتمالی است. این امر نباید باعث توقف کامل فعالیت‌ها گردد.

2-8 فریب و اختلال:

به مجموعه اقداماتی که بتواند بازشناسی و توجه دشمن را از هدفهای مورد نظر منحرف کرده و موجب گمراهی وی در تشخیص و هدف‌گیری شود، فریب و اختلال اطلاق می‌شود.

2-9 دسترسی‌ها:

دسترسی‌ها به معنی راه‌ها و فضاهای عبوری و ارتباطی است و در انواع و مقیاس‌های مختلف قابل طرح است. خطوط ارتباطی یک موضع به محیط بیرونی باید تابع ضوابطی باشد که خصوصیات تهدیدات منجر به اختلال در تردد و یا حذف تردد شود.

2-10- موانع

کلیه عواملی که نفوذ حضور دشمن را در محدوده مورد نظر مشکل نماید موانع نام دارد. انواع موانع عبارتند از:

الف- فاصله: یک اصل کلی آن است که هر چند فاصله سوژه از مبدا تهدید و تهاجم بیشتر باشد از ایمنی بیشتری برخوردار است، زیرا طی کردن فاصله با به کارگیری هر نوع شی تهاجمی اعم از موشکی،‌ هوایی و زمینی، مستلزم برنامه‌ریزی دقیق‌تر و به کارگیری سلاح و تکنولوژی کارآمدتر و هزینه گزاف‌تر و در عین حال خطرپذیری بیشتر است.

ب- توپوگرافی

به معنی پستی و بلندی‌های زمین می‌باشد در صورت وجود ناهمواری در مسیر نقاط مورد نظر علاوه بر خود این ناهمواری‌ها باعث دشواری حرکت مهاجم به خصوص نیروی زمینی می شوند در عین حال امکاناتی را جهت به کارگیری تدافعی فراهم می‌نماید.

ج- زیستگاه‌ها

در هر منطقه که توده‌ای از کالبد معماری و تجمع نیروی انسانی وجود داشته باشد دلیل استحکامات متنوع و پیچیدگی کالبدی و سایر امکانات و از طرفی عدم شناخت دقیق دشمن از میزان و مکانیزم مقاومت‌های احتمالی همواره نوعی احتیاط و تردید وجود داشت و این امر خود به مثابه وجود قابلیت‌های پیشگیرانه می‌باشد.

د- آبهای سطحی

شامل نهرها، رودها، کانال‌ها، دریاچه‌ها و حوضچه‌های طبیعی، مصنوعی، تالاب‌ها و برکه‌های سطوح زیر کشت غرقابی مانند برنج و نیشکر می‌باشد که استعداد مانع بوده را در مقابل هجمه‌های تصرف زمینی دارند.

ه- رمل‌ها

2-11 - سیستم‌های ردیابی و اعلام خطر

بخشی از اقدامات پدافند غیرعامل و هوایی نظیر ایجاد پرده پوششی اقدامات درون سازمانی به منظور آماده نمودن محیط جهت ترک فعالیت استفاده از جان پناه و پناهگاه‌ها و غیره اندکی قبل از وقوع حملات هوایی موشکی صورت می‌گیرد.

و بنابراین کلیه افراد باید در زمان به نحوی از وقوع این حملات مطلع گردند.

مهمترین اقدام برقراری سیستم اعلام خطر در نقاط حیاتی و حساس با تشکیل یک مرکز اعلام خطر و گماردن یک نفر مسئول در هر زمان و استفاده از بلندگو، آژیر و خطر و غیره می‌باشد.

3-11- آموزش و فرهنگ سازی:

مسئولین تصمیم‌گیرندگان و کلیه افرادی که به نحوی در سیاستگذاری تهیه اجرای طرح‌های پدافندی غیرعامل سهمی می‌باشند. لازم است متناسب با نیاز از آ‌موزش‌های لازم برخوردار گردند. ارائه آموزش با تشکیل دوره‌های آموزشی مختلف، در مراکز آموزش نظامی و غیرنظامی میسر می‌باشد.

2-12- پنگاهگاه‌ها و جان پناه:

پناهگاه‌های به مکانی اطلاق می‌گردد که در مقابل اثرات حملات هوایی-موشکی نسبت به ساختمان‌های معمولی و یا فضای باز از امنیت بیشتری برخوردار باشد.

پناهگاه‌ها بهتر است در نزدیکی محل‌های تجمع افراد باشد و بهتر است در فاصله مناسب از تاسیسات و با استحکام مورد نظر جهت مقاومت در مقابل اصابت مستقیم بمب موشک و یا موج انفجار اتخاذ گردد.

پناهگاه‌ها باید مجهز به هواکش، سیستم تهویه طبیعی و یا مصنوعی، سیستم روشنایی و برق اضطراری، وسائل کمک‌های اولیه،آب و غذا، وسائل کنار زدن آوار و راه‌های ورود و خروجی متعدد به خارج از محوطه پناهگاه باشند.

جان پناه:

چنانچه ساختمان محل فعالیت دارای مقاومت کافی در مقابل موج انفجار و ترکش نبوده و تجهیزات و وسائل به کار رفته در تاسیسات خود خطر آفرین باشند و در مواردی که تاسیسات خود هدف حمله هستند با شنیدن صدای آژیر باید به محل امن‌تر رفت.

جان پناه می‌توان یک سنگر بتنی سرپوشیده، سنگر معمولی با دیواره آجری یا حتی خاکی باشد که افراد بتوانند با رفتن درون آن و نشستن روی پاهای خود یا روی سنگر در معرض اصابت ترکش قرار نگیرد.

2-13- پدافند در مقابل حملات ویژه (شیمیایی، میکروبی، هسته‌ای)

استفاده از سلاح‌های شیمیایی در محیط جنگ رایج است و کمتر در محیط‌های تاسیساتی کاربرد دارد.

اعلام خطر حمله شیمیایی یا حملات هوایی معمولاً متفاوت بوده و این اعلام خطر ممکن است قبل یا هم زمان با حمله صورت پذیرد. استفاده از ماسک در این شرایط بسیار مهم است.

در مورد حملات هسته‌ای: چنانچه افراد بدانند در صورت اطلاع از انفجار قریب الوقوع هسته‌ای با رفتن داخل یک سنگر، کشیدن یک پتوی مرطوب روی سر خود می‌توانند تا حد زیادی از آثار ناشی از ریزش اتمی مصون بمانند. قطعاً در مقابل یک حمله هسته‌ای به طور کامل تسلیم نخواهند شد،‌ آموزش در این زمینه نقش موثری را ایفا می‌کند.

2-14- آمایش دفاعی

که شامل سازماندهی و چینش مناسب فضاها و تاسیسات برای نیل به اهداف استراتژیک و دفاعی صورت می‌گیرد و به مطالعات گسترده‌ای نیاز دارد.

2-15 سلاح شناسی:

یکی از مطالعات مهم در امور دفاعی و پدافندی، مطالعه بر روی توانایی‌های سلاح‌های متفاوت، میزان آسیب‌رسانی هر یک دسته‌بندی و روش‌های مقابله با آنها می‌باشد.

2-16 مکان یابی localisation

انتخاب مطلوب و بهینه یک محل با امکان تحقق آن فعالیت و داشتن شرایط مناسب برای توسعه آینده به گونه‌ای که علاوه بر عوامل عمومی اصول پدافند غیرعامل رعایت شود.

2-17 دفاع غیرنظامی Civil Defence

1- مجموعه تمهیدات دفاع عامل و غیرعامل برای افراد و تاسیسات غیرنظامی (اصغر جدی -1383)

2- مجموعه فعالیت‌های که می‌توان با انجام آن از بروز و استمرار سوانحی که جان و مال مردم را تهدید می‌کند جلوگیری نمود و یا در صورت بروز، آثار ناشی از آن‌را کاهش داد (موحدی نیا)

3- کاهش خسارات مالی و صدمات جانی وارده بر غیرنظامیان در اثر حوادث طبیعی یا حوادث غیرطبیعی (مهندسی شمسایی)

مفهوم دفاع غیرنظامی:

در منابع لاتین عبارت «دفاع غیرنظامی» یا «دفاع شهری» برابر با عبارت civil Defence است. دفاع غیرنظامی «حفاظت از غیر نظامیان در شرایط جنگی» است و از این رو مشتمل بر بخشی از دفاع ملی است که در پی تمهیدات لازم به منظور کسب آمادگی کافی در برابر هرگونه حمله احتمالی یا باج خواهی از یک کشور می‌گردد. طبق این تعریف، دفاع غیر نظامی باید «ایمنی جمعیت غیرنظامی کشور و ادامه حیات آنان (در زمان جنگ) را تضمین نماید». از این رو دفاع غیرنظامی به صورت سیستماتیک اهداف زیر را دنبال می‌نماید:

1- به حداقل رسانیدن آثار حاصل از حملات نظامی بر جمعیت غیرنظامی

2- مقابله فوری با شرایط اضطراری حاصل از چنین حمله‌ای

3- بازیابی و برقراری تسهیلات و خدمات آسیب دیده در نتیجه چنین حمله‌ای

نتیجه گیری

آنچه در این مقاله به آن پرداخته شد عبارت بود از اهم موضوعاتی که در مطالعه دفاع غیر عامل مورد بررسی قرار گیرد. بدون تردید مسائل جانبی بسیار زیادی وجود دارند که در مجال‌های دیگر قابل بررسی هستند. مبحث مهم فرهنگسازی در مسئله دفاع غیر عامل یکی از این موضوعات می‌باشد.

2-18 استحکامات fortification

ایجاد هرگونه حفاظی که در مقابل اصابت مستقیم بمب، راکت، موشک، توپخانه، خمپاره و یا ترکش آنها مقاومت نموده و مانع صدمه رسیدن به نفرات، تجهیزات یا تاسیسات گردیده و اثرات ترکش و موج انفجار را به طور نسبی خنثی نماید.

2-19 - مراکزحیاتی (vital Centers)

مراکزی که دارای گستره فعالیت ملی می‌باشد و وجود و استمرار فعالیت آنها برای کشور حیاتی است و آسیب یا تصرف آنها بوسیله دشمن باعث اختلال کلی در اداره امور کشور می‌گردد.

مراکز حساس Critcal Centers

مراکزی که دارای گستره فعالیت منطقه‌ای می‌باشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای مناطقی از کشور ضروری است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور می‌گردد.

مراکز مهم Important centers

مراکزی که دارای گستره فعالیت محلی می‌باشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای بخشی از کشور دارای اهمیت است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور می‌گردد.

2-20- تهدیدات:

تهدید دشمن (آمریکا) را کاملاً جدی بگیرید (فرمانده معظم کل قوا)

به کارگیری پدافند غیرعامل در جهت مقابله با تهدیدات و تقلیل خسارات ناشی از حملات هوایی، موشکی، زمینی و ... کشور مهاجم، موضوعی بنیادی و اساسی است که وسعت و گستره آن تقریباً تمامی مراکز حیاتی و ‌آسیب پذیر نظامی، اقتصادی و ... کشور را در برگرفته و حفظ امنیت ملی، استقلال سیاسی و اقتصادی و پیروزی در جنگ به نحو چشم‌گیری در راس امور است.

مدیریت پدافند غیرعامل در واقع به دنبال آن است که «ژن» دفاع را در درون ساختار جامعه‌ای که امکان مورد تهاجم شدن آن وجود دارد قرار دهد.

از طرفی نیز بدون هیچ نوع شناختی از نحوه تهاجم دشمن و روش‌های ایراد خسارت نمی‌توان به راه حل مناسب برای پیشگیری از آن اندیشید. لذا قدم اول دشمن شناسی (نحوه تهاجم دشمن) است.

هر مهاجمی برای رسیدن به هدف تهاجم خود که در وهله اول وارد آوردن خسارت به طرف مقابل است، لاجرم ملزم به طی مراحلی است که در آن مراحل، بسته به نوع تهاجم (زمینی، هوایی، دریایی و ...) دارای ماهیتی متفاوت می‌باشد.

مهاجم نیز برای انجام تهاجم خودش یک سری مراحل و روش‌هایی را دنبال می‌کند از جمله:‌

1- شناسایی

2- حضور

3- نشانه‌روی

4- ایراد خسارت

5- فرار

آنچه مسلم است وظیفه ما ایجاد خلل در هر یک از مراحل فوق می‌باشد تا بتوان به هدف دفاع که همان به حداقل رساندن میزان خسارت دشمن به نیروهای و تاسیسات و تجهیزات خودی است رسید.

هر گاه تمهیدات دفاع عامل همراه با ملزومات دفاع غیرعامل به حدی از کارآمدی برسد و یا بالاتر باشد خود به‌خود باعث از بین رفتن طمع دشمن و ناامیدی در تهاجم خواهد شد و یا در صورت حادث شدن تهاجم، دشمن را در دستیابی به اهدافش با مشکل جدی روبرو خواهد نمود.

هر کشوری که به مسائل نظامی، دفاعی،‌تهدیدات و فرصت‌ها نیاندیشد محکوم به نابودی است چرا که سایر حکومت‌ها به جای او خواهند اندیشید. این مسئله برای کشورمان به لحاظ قرارگیری در موقعیت استراتژیک جغرافیایی منابع طبیعی از اهمیت بیشتری برخوردار است.

تصرف هر کشوری به طور ناگهانی یا به مرور صورت می‌گیرد، در حال حاضر با توجه به محاصره ایران توسط آمریکا یکی از روشهایی که می‌بایست بیشتر مورد توجه و تامل قرار گیرد، تهاجم نظامی به صورت غافلگیرانه است که جوابگوی اصلی آن «دفاع غیرعامل» می‌باشد. یکی از مشخصه‌های نبرد نوین که در دهه گذشته شاهد نمونه‌هایی از آن بودیم به کارگیری گسترده فناوری‌های نوین در آن می‌باشد. مقابله با فن‌آوری‌های تهدید یا دستیابی به آنها بسیار پرهزینه، زمان‌بر و نیازمند ریسک بسیار بالا است.

نظر بدهید  

نوشته شده توسط سعید بابائی در سه شنبه بیست و هشتم آذر ۱۳۹۱ ساعت 22:3 موضوع مقاله | لینک ثابت

---

تعاریف واصطلاحات

پدافند غیر عامل:

عبارت است از کلیه اقدامات احتیاطی به غیر از استفاده از جنگ افزار وتسلیحات به منظور حداقل رساندن تاثیر عملیات خصمانه دشمن.

پدافند غیر عامل شامل :

اعلام خبر -استتار- اختفا- پراکندگی - استحکامات- پناهگاه- ایجاد سیستمهای اطفاء حریق وکنترل خسارت می باشد.

اهمیت پدافند غیر عامل:

۱- موجب زنده ماندن وحفظ وبقای نیروی انسانی می گردد که با ارزش ترین سرمایه موجودیت ملی کشور می باشد.

۲- موجب صرفه جویی کلان اقتصادی وارزی در حفظ تجهیزات وتسلیحات می گردد .

۳- مراکز حیاتی وحساس اقتصادی -سیاسی- نظامی- ارتباطی ومراکز عمده علمی وفرهنگی و... حفظ می شود.

۴- باعث بوجود آمدن تاثیرات روحی وروانی مثبت در شهر وندان می گردد.

۵-حفظ نیروها برای زمان ومکان مناسب وگرفتن آزادی عمل از دشمن

۶-در مقایسه با دفاع عامل دفاع غیر عامل مخرج وهزینه های کمتری دارد .

اصول اولیه پدافند غیر عامل:

۱-موضع یابی ۲- انضباط استتار ۳- احداث وایجاد استتار

استتار: همرنگ کردن خود وتجهیزات با محیط را استتار گویند

اختفا: مخفی شدن وحفاظت از دید دشمن را اختفاگویند

پوشش: مخفی شدن از دید وتیر دشمن را پوشش گویند.

---

انسان و پدافند غیرعامل

انسان در پنج محور تخصصی در ارتباط با موضوع پدافند غیرعامل فعالیت دارد:

۱-تهدید شناسی

۲-مشاوره تخصصی

۳-آموزش

۴-فرهنگ سازی پدافند غیرعامل

۵-مشارکت در  مدیریت بحران هر حوزه

---

بحران و پدافند غیرعامل

منظور از پدافند غیرعامل با توجه به اصول حاکم در مدیریت بحران عبارت است از مجموعه تمهیدات٬ اقدامات و طرح هایی که حتی المقدور بدون نیاز به نیروی انسانی و به صورت خود اتکا٬ توان دفایی مجموعه را در زمان بحران افزایش و پی آمد های ناشی از بحران را کاهش داده و امکان بازسازی مناطق آسیب دیده را با کمترین هزینه فراهم می سازد٬ در حقیقت طرح های پدافند غیرعامل در زمان صلح تهیه می گردند این قبیل تمهیدات و ملاحظات پدافند غیرعامل علاوه بر کاهش شدید هزینه ها ٬ کارآیی طرح ها ٬ اهداف و پروژه ها را بسیار افزایش می دهد.

ایجاد فرهنگ و باور عمومی در مورد ضرورت به کارگیری اصول پدافند غیرعامل در طرح های حیاتی و حساس کشور٬ نیازمند یک سری فعالیت های مقدماتی می باشد که اهم این فعالیت ها عبارت اند از:

۱-ایجاد بستر مستمر و پویا جهت اجرای طرح های پدافند غیرعامل.

۲-قرار گرفتن اصول پدافند غیرعامل در متن طرح های پدافند غیرعامل

۳-ایجاد ضمانت های اجرائی و پاسخگو بودن بالاترین مقام اجرائی هر دستگاه نسبت به رعایت اصول پدافند غیرعامل.

۴-تعیین شاخص های اولویت بندی٬ متناسب با اهمیت و حساسیت نقاط هدف.

۵-تعیین سطوح ایمنی و معیار ها و ضوابط فنی پدافند غیرعامل متناسب با ماهیت نقاط هدف و نوع تهدید.

۶-کاهش آسیب پذیری نیروی انسانی ٬ بناها و مراکز حیاتی و حساس از طریق ایجاد بیشینه ایمنی قابل قبول در هر یک از آنها.

   پدافند غیر عامل

چشم انداز

  ·   دارای عزم ملی و باور عمومی در مسئولین و مردم نسبت به رعایت اصول پدافند غیر عامل
  ·   برخوردار از اصول پدافند غیر عامل جامع ، توسعه یافته و نهادینه شده .

  ·   توانمند در تأمین حداکثر ایمنی و پایداری و به حداقل رسانیدن آسیب پذیری زیر ساخت های مرتبط در مقابل تهدیدات دشمن .

  ·   قادر به ایفای نقش اساسی در حراست و حفظ استقلال ، تمامیت ارضی و سرمایه های ملی در چرخه نظام دفاعی امنیتی کشور .

  ·   برخوردار از آمایش سرزمینی مناسب و متکی به ویژگیهای جغرافیایی ، جمعیتی وفرهنگی  و اصول دفاع غیر عامل در حوزه مختلف با رعایت توزیع و پراکندگی موزون سرمایه ها و فعالیت ها در عرصه ایمن جغرافیا .

  ·   توانمند در تولید دانش فنی و برخوردار از پشتوانه تحقیقاتی و پژوهشی در زمینه پدافند غیر عامل با تأثیر باز دارندگی بالا و با موفقیت ممتاز در سطح منطقه

  ·   دارای پشتوانه فرهنگی و حقوقی و قانونی جامع در سطح کشور با قابلیت تأمین و اجرای الزامات و ظوابط مربوطه

  ·   برخوردار از نظام یکپارچه ، هماهنگ و کارآمد پدافند غیر عامل کشور با قابلیت تعامل سازنده و پیشبرنده با دولت در زمینه اعمال تدابیر دفاعی امنیتی در بخش های مختلف .

 

                                                                  راهبردها

  ·   تعامل گسترده و فراگیر با سازمان ها و ایجاد سازو کارهای مناسب در جهت ایمن سازی و حفاظت از تاسیسات زیربنایی.

  ·   ساماندهی آمایش سرزمین ملی و آمایش دفاعی از منظر پدافند غیرعامل به منظور استفاده حداکثری از پهنه جغرافیایی کشور.

  ·   ایفای نقش هدایتی و نظارتی بر سازمان ها و نهادهای کشوری و لشکری در زمینه مطالعات و طراحی فنی طرح های پدافند غیرعامل.

  ·   بکارگیری و بسیج امکانات در جهت ارزان سازی، تنوع و ابتکار عمل در سامانه ها و شیوه های پدافند غیرعامل.

  ·   استفاده حداکثرسازی از پهناوری و عمق سرزمینی و عوارض طبیعی کشور و به کاهش مخاطرات و خسارات.

  ·   ساماندهی مناسب استفاده از فناوری های نوین به منظور کاهش آسیب پذیری ناشی از وابستگی و امکان جمع آوری اطلاعات توسط دشمن.

  ·   توسعه و تعامل موثر و سازنده با نهادهای سیاست گذار، قانون گذار و اجرایی کشور.

  ·   توسعه علمی و تولید دانش فنی و ارتقاء فناوری و برنامه جامع آموزشی و همچنین ، بهینه سازی تولید صنعتی با استفاده از تمامی ظرفیت ها.

  ·   نهادینه نمودن نظام جامع و استفاده از اصول و ضوابط در طرح های توسعه کشور.

  ·   توسعه فرهنگی و ارتقاء باور عمومی و تقویت عزم و اقتدار ملی نسبت به ایمن سازی مراکز حیاتی، حساس و مهم.

  ·   توسعه فرهنگ و نهادینه سازی باور عمومی نسبت به تاثیر پدافند غیرعامل در کاهش آسیب پذیری ها.

 

                                                                  قابلیت ها

  ·   پدافند غیر عامل، بستر مناسب توسعه پایدار توان ملی کشور.

  ·   پدافند غیر عامل، هم راستا با سیاست های تنش زدایی.

  ·   پدافند غیر عامل، پایدارترین، ارزان ترین وصلح آمیزترین روش دفاع.

  ·   پدافند غیر عامل، بهترین راهکار افزایش آستانه مقاومت ملی.

  ·   پدافند غیر عامل، پشتوانه اقتدار ملی.

  ·   پدافند غیر عامل، یکی از مهمترین ابزارهای بازدارندگی.

  ·   پدافند غیر عامل، بهترین و مناسب ترین شیوه کاهش مخاطرات و کاهش آسیب پذیری.

  ·   کشورهایی که توسعه پدافند غیر عامل را به عنوان یک سیاست دفاعی مستمر در دستور کار خود قرار می دهند، هیچ گاه در مظان اتهام تهدید بر علیه کشورهای دیگر قرار نمی گیرند.

  ·   کشورهایی که پدافند غیر عامل را به عنوان یک راهکار اصلی بر می گزینند، به شرایطی از نظر کاهش آسیب پذیری دست می یابند که مطامع کشورهای تهدید کننده بر علیه آنها کاهش می یابد.

  ·   در جهان امروز کشورهایی که نقاط آسیب پذیری آنها فراوان است، و دشمن می تواند با ضربات سریع، حیاتی ترین منابع آنان را منهدم نماید، عوامل تهدید از بیرون را درون خود ایجاد می نماید.

  ·   پدافند غیر عامل، می تواند به یک فرهنگ عمومی در کشور تبدیل شود.

  ·   پدافند غیر عامل، عنصری است پویا و متحرک؛ لذا باید همواره در صدر تلاش های علمی و پژوهشی قرار گیرد.

 

                                                                  اصول

  ·   پوشش در همه زمینه ها

  ·   استتار و نامرئی سازی

  ·   تولید سازه های دومنظوره (موانع)

  ·   مکان یابی استقرار عملکردها

  ·   اختفاء با استفاده از عوارض طبیعی

  ·   کور کردن سیستم اطلاعاتی دشمن

  ·   حفاظت اطلاعات سیستم های حیاتی و مهم

  ·   مدیریت بحران دفاعی در صحنه ها

  ·   فریب، ابتکار عمل و تنوع در کلیه اقدامات

  ·   موازی سازی سیستم های پیشنهادی وابسته

  ·   تعیین مقیاس بهینه استقرار جمعیت و فعالیت در فضا

  ·   کوچک سازی، ارزان سازی و ابتکار در پدافند غیر عامل

  ·   مقاوم سازی و استحکامات و ایمن سازی سازه های حیاتی

  ·   پراکندگی در توزیع عملکردها متناسب با تهدیدات و جغرافیا

  ·   انتخاب مقیاس بهینه از پراکندگی و توجیه اقتصادی پروژه

 

                                                                  اهداف کلان

  ·   ایمنی سازی مراکز حیاتی، حساس و مهم.

  ·   توسعه کمی و کیفی نیروی انسانی متخصص.

  ·   ارتقاء قابلیت بقا و حفظ کشور در شرایط بحران.

  ·   افزایش آستانه مقاومت ملی و تقویت مولفه های مقاومت در مقابل تهدیدات.

  ·   فرهنگ سازی و ایجاد باور عمومی در مورد تاثیر پدافند غیر عامل در کاهش آسیب پذیری.

  ·   کسب امنیت پایدار در توسعه و پایدار سازی زیرساخت های حیاتی کشور.

  ·   تحقیق و پژوهش، تولید علم و فناوری و فرهنگ سازی و تبدیل آن به معارف عمومی.

  ·   تکمیل چرخه دفاعی کشور و تعامل مثبت با دفاع عامل و پدافند غیر عامل.

  ·   نهادینه کردن رعایت اصول و ضوابط پدافند غیر عامل در طرح های توسعه منتهی به ایجاد مراکز طبقه بندی.

  ·   کاهش مجموعه آسیب پذیری های کشور و نمایان نمودن اقتدار ملی ناشی از آن به عنوان یکی از مولفه های بازدارندگی.

  ·   به حداقل رسانیدن تاثیر تهدیدات نظامی دشمن بر زیرساخت های حیاتی، حساس و مهم.

  ·   توسعه کمی و کیفی ظرفیت و توان اجرایی پدافند غیر عامل در بدنه مهندسی کشور (مشاوره و اجرا).

پدافند غیرعامل نوعی دفاع غیر نظامی است و به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که به جنگ‌افزار نیاز ندارد و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.^[۱][۲]

پدافند غیرعامل به معنای کاهش آسیب‌پذیری در هنگام بحران، بدون استفاده از اقدامات نظامی و صرفاً با بهره‌گیری از فعالیت‌های غیرنظامی، فنی و مدیریتی است. اقدامات پدافند غیرعامل شامل پوشش، پراکندگی، تفرقه و جابجایی، فریب، مکان یابی، اعلام خبر، قابلیت بقا، استحکامات، استتار، اختفاء، ماکت فریبنده و سازه‌های امن می‌باشد.^[۱]

در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش موثری ایفا کنند در حالیکه در پدافند عامل مانند سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، تنها نیروهای مسلح مسئولیت برعهده دارند.^[۳]

محتویات

• ۱ اصول پدافند غیرعامل
• ۲ جستارهای وابسته
• ۳ منابع
• ۴ پیوند به بیرون

اصول پدافند غیرعامل

در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول مهم پدافند غیرعامل در قالب موارد زیر ذکر شده‌است:^[۳]

• استتار (Camouflage)
• اختفا (Concealment)
• پوشش (Cover)
• فریب (Deception)
• تفرقه و پراکندگی (Separation & Dispersion)
• مقاوم‌سازی و استحکامات (Hardening)
• اعلام خبر (Early Warning)

جستارهای وابسته

• پدافند
• پدافند عامل
• پدافند هوایی

منابع

1. 
   

«آشنایی با اصول پدافند غیرعامل» ‎(فارسی)‎. خبرگزاری فارس. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۰۹.

«پدافند غیرعامل». وبگاه آفتاب.

3. «مفاهیم: پدافند غیرعامل چیست؟». همشهری آنلاین.

پیوند به بیرون

«وب سایت سازمان پدافند غیر عامل» ‎(فارسی)‎. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۰۹.

«بخشی از کلیپ معرفی پدافند غیر عامل» ‎(فارسی)‎. امیر رضا حدادی، آذر ۱۳۹۲. بازبینی‌شده در ۲۱ فوریه ۲۰۰۹.

رده:

• واژگان نظامی

معرفی کتب منتشر شده در زمینه پدافند غیرعامل

معرفی کتب منتشر شده در زمینه پدافند غیرعامل

جهت مشاهده کتب کلیک نمایید (سری اول)

جهت مشاهده کتب کلیک نمایید (سری دوم)

پدافند عامل و غیرعامل چیست؟

چکیده:
 پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است. پدافند به دو بخش تقسیم می‌شود 1- پدافند عامل 2- پدافند غیرعامل
علاقه به حیات و حفظ بقاء به طور غریزی در هر انسانی وجود دارد لذا در طول تاریخ، بشر برای دستیابی به ملزومات حیاتی خود از جمله غذا و انرژی به گسترش و توسعه مراتع و زمین‌های کشاورزی و معادن پرداخته یا به جهت دفع تجاوز دشمنان خود جنگ‌ها و منازعات بسیاری را پشت سر نهاده است. سلاح‌هایی که جوامع بشری قبل از دوران صنعتی در جنگ‌ها بکار می‌بردند دست ساز و بسیار ساده بود، بین فرآیندهای دانش و فناوری و نوع سلاح‌هایی که جوامع بشری برای بهره گیری از آنها در جنگ ابداع و اختراع می‌کرده‌اند، ارتباط نزدیکی وجود داشته است.
پدافند در مفهوم کلی، دفع، خنثی کردن و یا کاهش تاثیرات اقدامات آفندی دشمن و ممانعت از دستیابی به اهداف خودی است. پدافند به دو بخش تقسیم می‌شود 1- پدافند عامل 2- پدافند غیرعامل 
علاقه به حیات و حفظ بقاء به طور غریزی در هر انسانی وجود دارد لذا در طول تاریخ، بشر برای دستیابی به ملزومات حیاتی خود از جمله غذا و انرژی به گسترش و توسعه مراتع و زمین‌های کشاورزی و معادن پرداخته یا به جهت دفع تجاوز دشمنان خود جنگ‌ها و منازعات بسیاری را پشت سر نهاده است. سلاح‌هایی که جوامع بشری قبل از دوران صنعتی در جنگ‌ها بکار می‌بردند دست ساز و بسیار ساده بود، بین فرآیندهای دانش و فناوری و نوع سلاح‌هایی که جوامع بشری برای بهره گیری از آنها در جنگ ابداع و اختراع می‌کرده‌اند، ارتباط نزدیکی وجود داشته است.
در دوران معاصر، این پیوستگی در اثر تحولات و پیشرفت‌های عظیم در فناوری رو به فزونی نهاده است. پس از وقوع انقلاب صنعتی در قرن هجدهم در اروپا و توسعه بیشتر، (پژوهش و توسعه) پیشرفت‌های شگرفی در همه سطوح فناوری پدید آمد. به طوری که دوران کنونی به ویژه دو دهه اخیر را (عصر انقلاب سوم فناوری) یا (دوران انقلاب در میکروالکترونیک) نامیده‌اند، تحولات مذکور لزوما فناوری تسلیحاتی را به شدت تحت تاثیر قرار داد به طوری که همه ابعاد و سطوح این فناوری بسیار پیچیده شده و در خصوص طرح‌های نظامی جنبه راهبردی یافته است. پیشرفت سریع علوم و فناوری نظامی در زمینه تولید انواع سلاح‌های آفندی توسط کشورهای پیشرفته و توان همپائی سایر کشورها موجب گردیده است تا بحث پدافند به ویژه دفاع غیر عامل توسط کشورهای اخیرالذکر مورد توجه جدی قرار گیرد.
با نگرش به این‌که سلاح‌های کنترل از راه دور و پیشرفته جایگزین اکثر سلاح‌های سنتی گردیده‌اند و به عنوان مثال با فشار یک دکمه از فواصل دور می‌توان جان هزاران انسان را مورد تهدید جدی قرار داد توجه به امر پدافند، طبیعی جلوه می‌نماید.
استفاده از سلاح‌های کشتار جمعی همانند استفاده رژیم بعثی از سلاح‌هایی شیمیایی در طول 8 سال جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی و تجربه جنگ نفت، جنگ افغانستان، مناقشه یوگسلاوی و جنگ اخیر امریکا علیه عراق لزوم توجه به مقوله دفاع، خصوصا دفاع غیر عامل را مضاعف نموده است.
اقدامات دفاع غیر عامل شامل اصول اساسی و ملاحظاتی است که در اغلب کشورهایی جهان، این اصول و ملاحظات با کمی اختلاف پذیرفته شده اند ولی شیوه به کارگیری آنها ابتکاری، هنرمندانه و خردمندانه است نه اینکه کلیشه‌ای باشد به همین دلیل وسعت هر اصل به خلاقیت‌های فکری بشر و شرایط زمان و مکان بستگی دارد و بعضا حد و مرزی برای این اصول نمی‌توان تعیین کرد و لذا در حد غیر قابل تصوری در نحوه بکارگیری اصول دفاع غیر عامل تنوع وجود دارد. در این مقاله سعی گردیده است پس از تبیین اصول و ملاحظات دفاع غیر عامل و موضوعات ذیربط، توصیه‌هایی چند در خصوص اقدامات دفاع غیر عامل ارائه گردیده است.
*اقدامات اساسی دفاع غیر عامل:
اقدامات اساسی در تامین دفاع غیرعامل شامل موارد ذیل می‌باشد که در تهیه طرح‌ها متناسب با ماموریت، وضعیت، موقعیت و شرایط زمانی و مکانی و رده سازمانی باید مورد استفاده و بهره برداری لازم قرار گیرد. در ابتدا فهرست‌وار اصول دفاع غیر عامل و ملاحظات آن را نام برده و سپس به تعریف هر یک از اصطلاحات می‌پردازیم.
1- استتار (Camuflage)
2- اختفا (Concealment)
3- پوشش (Cover)
4- فریب (Deception)
5- تفرقه و پراکندگی (Separation and Dispersion )
6- مقاوم سازی و استحکام (Hardening)
7- اعلام خبر (Early Warning)
8- مکان یابی (Site Selection)
9- تحرک (Movement) 10-
10- پناهگاه (Defilade)
11- جان پناه (Trench)
12- انضباط استتار (Camouflage Discipline)
13- حفاظت (Security)
14- سیستم اطفا حریق (Extinguishing System)
15- اقدامات درون سیستمی
16- آموزش و ایجاد فرهنگ دفاع (Training)
17- ایجاد موانع (دیوار - دکل - کابل - بالن) (Barrier)
18- عملیات دود. (Smoke Operation)
19- اقدامات بعد از بمباران(کنترل تردد، تخلیه، مجروحین، کنترل خسارت، خنثی سازی بمب و... )
20- ایمنی (Safety)
21- مقابله با بمب ‌های گرافیتی E. M. P - H. P. M
22- ایجاد استحکامات صحرایی و سازه‌های موقتی (Field fortification)
23- ایجاد سازه‌های امن و مقاوم سازی تاسیسات. (Protective Structures)
24- دفاع غیر عامل در مقابل حملات ویژه (ش. م. ه).
* اصول پدافند عامل:
مجموعه اقدامات بنیادی و زیر بنایی است که در صورت بکار گیری می‌توان به اهداف پدافند غیر عامل از قبیل تقلیل خسارات و صدمات، کاهش قابلیت و توانایی سامانه شناسائی، هدف یابی و دقت هدف گیری تسلیحات آفندی دشمن و تحمیل هزینه بیشتر به وی نائل گردید.
در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول پدافند غیر عامل شامل 6 الی 7 اقدام مشروحه ذیل می‌باشد که در طراحی و برنامه ریزی‌های و اقدامات اجرایی دقیقا می‌بایست مورد توجه قرار گیرد.
1- استتار Camouflage
2- اختفا Concealment
3- پوشش Cover
4- فریب Deception
5- تفرقه و پراکندگی Separation And Dispersion
6- مقاوم سازی و استحکامات Hardening
7- اعلام خبر Early warning
تعاریف و اصلاحات
* پدافند (Active Defense)
عبارتست از بکارگیری مستقیم جنگ افزار، به منظور خنثی نمودن و یا کاهش اثرات عملیات خصمانه هوایی، زمینی، دریایی، نفوذی و خرابکارانه بر روی اهداف مورد نظر.
* پدافند غیر عامل (Passive Defense)
به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که مستلزم بکارگیری جنگ افراز نبوده و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس نظامی و غیر نظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان این خسارات و تلفات را به حداقل ممکن کاهش داد.
* دفاع غیر نظامی (Civil Defsnse)
دفاع غیرنظامی تقلیل خسارات مالی و صدمات جانی وارده بر غیر نظامیان در جنگ یا در اثر حوادث طبیعی نظیر سیل، زلزله، طوفان، آتش‌فشان، آتش‌سوزی و خشکسالی می‌باشد، در منابع خارجی، وظایف دفاع غیر نظامی شامل چهار عنوان ذیل می‌باشد:
1- اقدامات پیشگیرانه و کاهش دهنده (Mitigation)
2- آماده سازی و امداد رسانی (Preparation)
3- هشدار و اخطار (Response)
4- باز سازی مجدد (Recovery)
نکته:
ارائه تعریف دفاع غیر نظامی در این نوشتار در حوزه پدافند غیر عامل نبوده و بیشتر در جهت آگاهی مخاطبین در تمیز بین پدافند غیرعامل و دفاع غیر نظامی می‌باشد زیرا به دلیل عدم شناخت جامع در بسیاری از کتب، مقالات، و یا نوشتارهای داخلی مشاهده گردیده است که دو مفهوم یاد شده با همدیگر اشتباه گرفته می‌شود.
* مراکز حیاتی و مراکز ثقل (Vital and Gravity Centers)
مراکز و تاسیسات حیاتی و پر اهمیت کشور می‌باشند که در صورت حمله و بمباران و انهدام آنها صدمات جدی به نظام اجتماعی، سیاسی و نظامی کشور وارد شده، آنها را در یک مخاطره و بحران جدی قرار می‌دهد.
* مراکز حیاتی (Vita Centers)
مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها، موجب بروز بحران، آسیب و صدمات قابل توجه در نظام سیاسی، هدایت، کنترل و فرماندهی، تولیدی و اقتصادی، پشتیبانی، ارتباطی و مواصلاتی، اجتماعی، دفاعی با سطح تاثیرگذاری در سراسر کشور گردد.
*مراکز حساس (Critical Centers)
مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها، موجب بروز بحران، آسیب و صدمات قابل‌توجهی در نظام سیاسی، هدایت، کنترل و فرماندهی تولیدی و اقتصادی، پشتیبانی، ارتباطی و مواصلاتی، اجتماعی، دفاعی با سطح تاثیر گذاری منطقه‌ای در کشور گردد.
* مراکز مهم (Important Centers)
مراکزی هستند که در صورت انهدام کل یا قسمتی از آنها، موجب بروز آسیب و صدمات محدود در نظام سیاسی، اجتماعی، دفاعی با سطح تاثیر گذاری محلی در کشور گردد.
* استتار و اختفاء (Camouflage & Concealment)
فن و هنری است که با استفاده از وسائل طبیعی یا مصنوعی، امکان کشف و شناسائی نیروها، تجهیزات و تاسیسات را از دیده بانی، تجسس و عکسبرداری دشمن تقلیل داده و یا مخفی داشته و حفاظت نماید.
مفهوم کلی استتار، همرنگ و هم‌شکل کردن تاسیسات، تجهیزات و نیروها با محیط اطراف می‌باشد.
اختفا، حفاظت در برابر دید دشمن را تامین می‌نماید و استتار امکان کشف یا شناسایی نیروها، تجهیزات و تاسیسات و فعالیتهای را تقلیل می‌دهد.
* پراکندگی(‌Dispersion)
گسترش‌ باز و پخش نمودن و تمرکز زدایی نیروها، تجهیزات، تاسیسات یا فعالیت‌های خودی، به منظور تقلیل آسیب پذیری آنها در مقابل عملیات دشمن به طوری که مجموعه‌ای از آنها هدف واحدی را برای دشمن تشکیل ندهند.
* تفرقه و جابجایی (Separation and Movement)
جداسازی، گسترش افراد، تجهیزات و فعالیت‌های خودی از محل استقرار اصلی به محلی دیگر به منظور تقلیل آسیب پذیری، کاهش خسارات و تلفات می‌باشد، مانند: انتقال هواپیما‌های مسافرتی به فرودگاه‌های دورتر از برد سلاح‌های دشمن و یا انتقال تجهیزات حساس قابل حمل از محل اصلی به محل موقت که به علت عدم شناسایی و حساسیت مکانی، دارای امنیت و حفاظت بیشتری می‌باشد.
*استتار، اختفاء و ماکت فریبنده CC& D
استفاده و بهره برداری از اقدامات تجهیزات و روش‌هایی برای پنهان نمودن، همگون سازی، تغییر شکل، شبیه سازی، ایجاد طعمه فریبنده و حذف شکل منظم هندسی اهداف در جهت ممانعت از کشف و شناسائی نیروها، تجهیزات، تاسیسات و فعالیت‌های خودی توسط سامانه‌های آشکار ساز و حساسه دشمن.
* فریب (Deception)
کلیه اقدامات طراحی شده حیله‌گرانه‌ای که موجب گمراهی دشمن در نیل به اطلاعات و محاسبه و برآورد صحیح از توان کمی و کیفی طرف مقابل گردیده و او را در تشخیص هدف و هدف گیری با شک و تردید مواجه نماید.
* مقاوم سازی و استحکامات (Fortification)
ایجاد هر گونه حفاظتی که در مقابل اصابت مستقیم بمب، راکت، موشک، گلوله توپخانه، خمپاره و یا ترکش آنها مقاومت نموده و مانع صدمه رسیدن به نفرات، تجهیزات یا تاسیسات گردیده و اثرات ترکش و موج انفجار را به طور نسبی خنثی نماید. پناهگاه، جان پناه، سازه‌های امن و مقاوم‌سازی تاسیسات، ایجاد استحکامات صحرایی و سازه‌های موقتی، دال بتنی، کیسه شن، خاک‌ریز، بشکه شن و یا استوانه بتنی و... جزء استحکامات محسوب می‌شوند.
* اعلام خبر (Early warning)
آگاهی و هشدار به نیروهای خودی مبنی بر نزدیک بودن عملیات تعرضی دشمن.
این هشدار که برای آماده شدن می‌باشد، ممکن است چند ساعت، چند روز و یا زمانی طولانی‌تر از آغاز مخاصمات اعلام گردد.
دستگاه‌ها و وسایل اعلام خبر شامل رادار، دیده‌بانی بصری، آژیر، بلندگو، پیامها و آگاهی های هشدار دهند می‌باشد.
* مکان یابی (Site selection)
یکی از اقدامات اساسی و عمده پدافند غیر عامل، انتخاب مکان مناسب می‌باشد تا آنجا که ممکن است باید از ایجاد تاسیسات حیاتی و حساس در دشت‌های مسطح یا نسبتا هموار اجتناب کرد. زیرا تاسیسات احداث شده در چنین محل‌هایی را نمی‌توان از دید دشمن مخفی نگاهداشت.
ایجاد تاسیسات حیاتی و حساس در کنار بزرگراه‌ها، جاده‌های اصلی، کنار سواحل دریا، رودخانه‌ها و نزدیکی مرزها موجب سهولت شناسایی و هدف یابی آسان آنها توسط دشمن می‌گردد.
توضیح اینکه سه موضوع عمده که می‌بایست در مکان یابی به آن توجه خاص مبذول گردد به شرح ذیل می‌باشد:
1- ماموریت (Mission)
امکان اجرای ماموریت در مکان تعیین شده موجود باشد.
2- پراکندگی (Dispersion)
وسعت مکان انتخابی به صورتی باشد که امکان پراکندگی مناسب تاسیسات و تجهیزات را فراهم نماید.

3- شکل عوارض و محیط (Terrain Pattern)

به‌روز شده در: ۰۹ آبان ۱۳۹۵ - ۱۸:۵۴

منابع آزمون دومین دوره کارشناسی ارشد مدیریت رسانه (با گرایش پدافند غیرعامل)

منابع آزمون دومین دوره کارشناسی ارشد مدیریت رسانه (با گرایش پدافند غیرعامل)

منابع آزمون دومین دوره کارشناسی ارشد مدیریت رسانه (با گرایش پدافند غیرعامل)

منابع آزمون دومین دوره کارشناسی ارشد مدیریت رسانه (با گرایش پدافند غیرعامل)

ردیف	نام کتاب	محل تهیه کتاب
1	چهار گفتار در باب پدافند غیر عامل	دانشگاه علوم و فنون فارابی – تهران، اقدسیه ، بلوار ارتیش ، چهار راه مینی سیتی
	دانستنی های پدافند غیر عامل
	اصول و مبانی پدافند غیر عامل
	Passive defence
	An overview of Passive defence
2	تهدیدات رسانه ای و راهبردهای مقابله با آن	دانشگاه عالی دفاع ملی – تهران ، میدان نو بونیاد ، بزرگراه شهید بابایی، جنب شهرک شهید رسولی
	رسانه و پدافند غیر عامل
	جنگ نرم 2 (ویژه جنگ رسانه ای)	ابرار معاصر – تهران ، خیابان شهید مطهری ، خیابان شهید سرافراز (دریای نور) ، روبروی سفارت کانادا ، پلاک 5 (ساعت کار: 8:30 الی 15:00)
	جنگ نرم 6 (ویژه جنگ رسانه ای علیه ج.ا.ایران)
3	اصول مدیریت	انتشارات سمت – تهران ، خیابان انقلاب ، خیابان ابوریحان ، شماره 107

اهمیت و ضرورت پدافند غیرعامل

پدافند غیر عامل

امام خمینى(ره): در هر شرایطى باید بنیه دفاعى کشوردر بهترین وضعیت باشد، مردم در طول سال هاى جنگ و مبارزه ابعاد کینه وقساوت و عداوت دشمنان خدا و خود رالمس کرده اند، باید خطر تهاجم جهانخواران در شیوه ها و شکل هاى مختلف راجدى تر بدانند.

مقام معظم رهبرى: دفاع جزئى از هویت یک ملت زنده است،هر ملتى که نتواند از خود دفاع بکند زنده نیست، هر ملتى هم که به فکر دفاع از خودنباشد و خود را آماده نکند، در واقع زنده نیست، هر ملتى هم که اهمیت دفاع رادرک نکند به یک معنا زنده نیست.

تعریف پدافند غیرعامل

پدافند = پد +آفند

پد = پاد = متقابل یا متضاد

آفند = جنگ و جدال و دشمنی دفاع

1- عامل

دفاع یا پدافند دو جزء دارد.

2- غیر عامل

1 - دفاع یا پدافند عامل :

پدافند عامل عبارت از رویارویی و مقابله مستقیم با دشمن و به کارگیری جنگ افزارهای مناسب و موجود به منظور دفع حمله و خنثی کردن اقدامات آفندی وی می باشد.

2 - پدافند غیرعامل یا دفاع غیرعامل :

به مجموعه اقداماتی اطلاق می‌گردد که به کارگیری جنگ افزارو تسلیحات نیاز ندارد و با اجرای آن می‌توان از وارد شدن خسارات مالی به تجهیزات و تاسیسات حیاتی و حساس و مهم نظامی و غیرنظامی و تلفات انسانی جلوگیری نموده و یا میزان خسارات و تلفات ناشی از حملات و بمباران های هوایی موشکی دشمن را به حداقل ممکن کاهش داد.

پدافند غیرعامل به معنای کاهش آسیب‌پذیری در هنگام بحران، بدون استفاده از اقدامات نظامی و صرفا با بهره‌گیری از فعالیت‌های غیرنظامی، فنی و مدیریتی است. اقدامات پدافند غیرعامل شامل پوشش، پراکندگی، تفرقه و جابجایی، فریب، مکان یابی، اعلام خبر، قابلیت بقا، استحکامات، استتار، اختفاء، ماکت فریبنده و سازه‌های امن می‌باشد.

در پدافند غیرعامل تمام نهادها، نیروها، سازمان‌ها، صنایع و حتی مردم عادی می‌توانند نقش موثری ایفا کنند در حالیکه در پدافند عامل مانند سیستم‌های ضدهوایی و هواپیماهای رهگیر، تنها نیروهای مسلح مسئولیت برعهده دارند.

پیدایش پدافند غیر عامل

موضوع پدافند غیر عامل در جهان از قدمتی به اندازه تاریخ زندگی انسان برخورداراست. ودر طول تاریخ همیشه جزء مهمی از زندگی بشر بوده است.

زیرااقدامات دفاعی انسان سبب دفع یا کاهش میزان اثر تجاوز مهاجمان میشود. اما چگونگی دفاع به عوامل و شرایط مختلفی بستگی دارد و انسانها در دوران حیات خود سعی کرده اند تا با استفاده از عقل و تدبیر و اراده خود بهترین راه دفاع را در وضعیت های متفاوت ، در مقابل تهاجم دشمنانشان انتخاب و آن را به کار بندند.

در این ارتباط اقدامات دفاعی انسان همیشه با استفاده از سلاح وتجهیزات جنگی صورت نگرفته است ؛ بلکه در موارد زیادی انسان برای دفاع ، شیوه هایی را به کار برده که سلاح و تجهیزات جنگی در آن پدافند غیر عامل نقشی نداشته است .

انسان های اولیه از مامن های طبیعی مثل غارها و پوشش درختان استفاده می کردند.

با شکل گیری تمدن های اولیه استفاده از برج و بارو و خندق و دروازههای محکم متداول شد.

برای مثال ، در جنگ خندق وقتی مسلمانان به فرماندهی رسول گرامی اسلام صلی الله علیه و آله به پیشنهاد سلمان فارسی در اطراف مدینه ،خندقی حفر کردند تا دشمنان اسلام نتوانند از آن عبور نمایند ، در واقع از شیوه ی دفاعی پدافند غیرعامل استفاده کرده اند.

در خلال جنگ های ناحیه ای و بعد از جنگ جهانی اول و دوم ، با پیشرفت سلاح ها و تهدیدات ، پدافند غیر عامل نیز شکل تازه ای به خود گرفت مانند کشورهای آلمان ، شوروی، آمریکا ف کانادا ، سوئیس ، یوگسلاوی ، کره شمالی.

تاریخ پنج هزار ساله بشریت

جامعه‌شناسان می گویند جنگ یکی از عناصر پایدار تاریخ بشری است و آن را به عنوان یک پدیده و واقعیت اجتماعی قلمداد نموده‌اند. بشریت در طول 5 هزار سال تاریخ تمدن خود 14 هزار جنگ را دیده و در این جنگ‌ها بیش از 4 میلیارد انسان جان باخته‌اند. گفتنی اینکه در طول چند هزار سال تمدن بشری صرفا 268 سال بدون جنگ و مناقشه بوده است، در طی 45 سال (از سال 1945 تا 1990) در کره زمین فقط 3 هفته بدون جنگ بوده و اکثر این جنگ‌ها در کشورهای جهان سوم به وقوع پیوسته است.

در قرن بیستم بیش از 220 جنگ به وقوع پیوسته و بیش از 200 میلیون تلفات انسانی داشته است. میهن اسلامی‌مان طی سالیان گذشته شاهد چند جنگ مهم (هشت سال جنگ تحمیلی، جنگ خلیج فارس، جنگ افغانستان و جنگ آمریکا و انگلیس علیه عراق) بوده است و وقوع مناقشات و جنگ‌های دیگری با اهداف ژئوپلتیک، مهار، محاصره و مقابله با انقلاب اسلامی جزء اهداف راهبردی استکبار جهانی می‌باشد.

تجارب حاصله از جنگ‌های گذشته خصوصا هشت سال دفاع مقدس، جنگ 43 روزه 1991 متحدین علیه عراق ،جنگ 11 هفته‌ای سال 1999 ناتو علیه یوگسلاوی، جنگ امریکا و انگلیس علیه عراق موید این نظر است که کشور مهاجم جهت در هم شکستن اراده ملت و توان اقتصادی، نظامی و سیاسی کشور مورد تهاجم با اتخاذ استراتژی انهدام مراکز ثقل؛ توجه خود را صرف بمباران و انهدام مراکز حیاتی و حساس می‌نماید. انجام اقدامات دفاع غیرعامل، در جنگ‌های نامتقارن امروزی در جهت مقابله با تهاجمات خصمانه و تقلیل خسارت ناشی از حملات هوایی، زمینی و دریایی کشور مهاجم، موضوعی بنیادی است که وسعت و گستره آن تمامی زیرساخت‌ها و مراکز حیاتی و حساس نظامی و غیرنظامی، سیاسی، ارتباطی، مواصلاتی نظیر بنادر، فرودگاه‌ها، و پل‌ها، زیر ساخت‌های محصولات کلیدی نظیر پالایشگاه‌ها، نیروگاه‌ها، مجتمع‌های بزرگ صنعتی، مراکز هدایت و فرماندهی و جمعیت مردمی کشور را در برمی‌گیرد تا حدی که حفظ امنیت ملی و اقتصادی، شکست‌ناپذیری در جنگ، به نحو چشمگیری وابسته به برنامه‌ریزی و ساماندهی همه جانبه در موضوع حیاتی دفاع غیرعامل می‌باشد

نگرشی تحقیقی به آمار و سوابق ثبت شده جنگ‌های گذشته موید این موضوع می‌باشد که به علل وجود شکاف فناوری بین تسلیحات مدرن آفندی هوایی دشمن و تسلیحات پدافند هوایی خودی، آسیب‌پذیری سامانه‌های پدافند هوایی در برابر جنگ الکترونیک، غافلگیر شدن این سامانه‌ها در برابر هواپیماهای تهاجمی و موشک‌های کروز و بالستیک، پرتاب موشک از ماورا برد جنگ افزارهای پدافند هوایی، فقدان سلاح‌های ضد موشک، اهداف حیاتی و حساس موجود را در صورت نبود و یا ضعف اقدامات دفاع غیرعامل به هدف‌های ساده و آسانی برای هدف‌گیری موفق و سریع هواپیماهای حمله‌ور و تسلیحات آفندی دشمن تبدیل خواهد نمود.

جنگ‌ها با پیشرفت‌ فناوری و بکارگیری تسلیحات مدرن و هوشمند، ماهیت پیچیده‌تر و مخربتری به خود گرفته و هر روزه در گوشه‌ای از جهان شاهد کشتار انبوه مردم و تخریب و انهدام منابع و سرمایه‌ها و زیرساخت‌های ملی آنها در اثر بمباران و انبوه آتش ویرانگر دشمنان بوده و این روند متوقف نشده و ادامه خواهد یافت.

در خلال جنگ جهانی دوم برای از بین بردن یک نیروگاه با احتمال انهدام 96 درصد که ابعادی معادل 400 در 500 فوت مربع داشت تعداد 650 بمب 500 کیلوگرمی توسط 110 بمب‌افکن b-17 به کار می‌رفت اما در جنگ خلیج فارس، هر نیروگاه توسط دو بمب هدایت شونده به طور دقیق منهدم گردید یعنی هر هواپیمای بمب‌افکن در جنگ خلیج فارس معادل 110 بمب‌افکن b-17 کارایی داشت

در جنگ سال 1991 (جنگ خلیج فارس) پالایشگاه‌ها و مخازن نفتی با 1200 تن بمب طی 500 پرواز بر روی 28 پالایشگاه عراق بمباران و تولید نفت عراق به طور کلی متوقف گردید. امروزه کشورهایی که طعم خرابی و خسارت ناشی از جنگ را چشیده‌اند جهت حفظ سرمایه‌های ملی و منابع حیاتی خود توجه خاص و ویژه‌ای به دفاع غیرعامل نموده و در راهبرد دفاعی خود جایگاه والایی برای آن قایل شده‌اند ونمونه بارز آن کشور کره شمالی می‌باشد که با اتخاذ سیاست و استراتژی تمرکز‌زدایی در این راستا اقدامات بنیادی و اساسی جالب توجهی اتخاذ نموده است و جوهره و ثقل اصلی آن، اقدامات دفاع غیرعامل و ملاحظات جدی دفاعی، امنیتی و اقتصادی در ساخت و احداث مراکز حیاتی از قبیل متروی پیونگ‌یانگ با عمق 95 الی 105 متر مقاوم در برابر سلاح‌های متعارف و غیرمتعارف، احتراز از ساخت و احداث مجتمع‌های بزرگ و زیرساخت‌های حجیم کلیدی و توجه به ساخت و احداث مراکز حیاتی و حساس به صورت کوچک و پراکنده نمودن آنها در اقصی نقاط کشور ، احداث تونل‌های عظیم زیرزمینی، ایجاد صدها بندر کوچک با ظرفیت بارگیری یک تا دو کشتی در طول سواحل کشور، احداث جاده کمربندی با تونل‌های زیرزمینی در مرزها برای تسهیل نقل و انتقالات نظامی، احداث سد بزرگ نامپو در نزدیکی مصب رودخانه ددونگ کنگ در حاشیه سواحل غربی کره شمالی با استفاده دو منظوره اقتصادی و دفاعی سلاح آب بوده است.

نوام چامسکی قبل از وقوع جنگ اخیر عراق در مقایسه میان عراق و کره شمالی می‌گوید "به نظر می‌رسد به واسطه بی‌دفاع بودن عراق، تهاجم به این کشور باموفقیت انجام می شود" اگر کره شمالی و عراق را با هم مقایسه کنیم ، عراق بی‌دفاع‌ترین و ضعیف‌ترین رژیم منطقه است در حالی که یکی از مخوف‌ترین دیکتاتورها در آنجا حکومت می‌کند در مقابل، کره شمالی یک تهدید به حساب می‌آید و به یک دلیل ساده به آن حمله نمی‌شود زیرا کره شمالی از یک عامل بازدارنده قوی برخوردار است یعنی توپخانه عظیمی که سئول را هدف گرفته است در صورتی که امریکا به این کشور حمله کند کره شمالی می‌تواند قسمت زیادی از کره جنوبی را نابود کند، به عبارت دیگر امریکا به کشورهای دنیا می‌گوید: "اگر بی‌دفاع هستید ما هر زمان که دلمان بخواهد به شما حمله می‌کنیم و اگر سدی دارید ما عقب‌نشینی می‌کنیم.

اجتناب‌ناپذیر بودن وقوع جنگ‌ها در طول تاریخ بشری ، وقوع حداقل 4 جنگ مهم در حریم مرزهای سرزمین میهن اسلامی در چند ساله اخیر و اهداف راهبردی امریکا در محاصره، مهار، تضعیف و براندازی جمهوری اسلامی، وجود طیف گسترده تهدیدات بالقوه و بالفعل کانون‌های بحران در پیرامون کشور، این پیام را به ما می‌دهد،"همچنان‌که نباید مرعوب تهدیدهای دشمن گردید، از سوی دیگر می‌بایست با اقدامات و تدابیر موثر دفاعی، خود را آماده مقابله با تهدیدات بالقوه و بالفعل دشمن نمود" و بخش بسیار مهم و حیاتی از این آمادگی در شرایط تهدیدات نامتقارن ، اتخاذ راهبردهای دفاعی غیرعامل در جهت خنثی سازی و تقلیل و کاهش خسارات حملات احتمالی هوایی دشمن به مراکز ثقل میهن اسلامی و بالا بردن آستانه مقاومت ملی می‌باشد. شایسته است رهنمود و سخن حکیمانه امام راحل، را که در اول بحث آورده ایم فرا روی خود قرار دهیم . و آنکه باید خطر تهاجم جهانخواران در شیوه‌ها و شکل‌های مختلف احتمال تجاوز را مجددا از سوی ابرقدرت‌ها و نوکرانشان بایدجدی بگیریم.

اهمیت وضرورت پدافند غیرعامل

برابر آمار سرشماری سال ۱۳۷۸، تعداد شهرهای کشور ۶۰۰ و تعداد روستاهای آن ۶۵۰۰ روستا بوده است، پدافند هوائی مراکز حیاتی و حساس موجود کشور در شهرها صرفا با توپ ضد هوائی ۲۳ میلیمتری، نیازمند ۲۴۰۰۰۰ قبضه توپ، یک میلیون و دویست هزار نفر نیروی انسانی (خدمه)، ۳۰۰۰۰ آتشبار و ۷۵۰ گردان ویژ پدافند هوایی خواهد بود که امکان تامین، تشکیل، سازماندهی و پشتیبانی آن دور از دسترس می باشد.

دفاع غیرعامل در واقع مجموعه تمهیدات ،اقدامات و طرح هایی است که با استفاده از ابزار، شرایط و حتی المقدور بدون نیاز به نیروی انسانی به صورت خود اتکا صورت گیرد .چنین اقداماتی از یک سو توان دفاعی مجموعه را در زمان بحران افزایش داده و از سوی دیگر پیامدهای بحران را کاهش و امکان بازسازی مناطق آسیب دیده را با کمترین هزینه فراهم می سازد. در حقیقت طرح های پدافند غیرعامل قبل از انجام مراحل تهاجم و در زمان صلح تهیه و اجرا می گردند. با توجه به فرصتی که در زمان صلح جهت تهیه چنین طرح هایی فراهم می گردد،ضروری است این قبیل تمهیدات در متن طراحی ها لحاظ گردند. به کارگیری تمهیدات و ملاحظات پدافند غیرعامل علاوه برکاهش شدید هزینه ها، کارآیی دفاعی طرح ها، اهداف و پروژه ها را در زمان تهاجم دشمن بسیار افزایش خواهد داد.

درحال حاضر عمده ترین هدف پدافند غیرعامل، ایمن سازی و کاهش آسیب پذیری زیرساخت های مورد نیاز مردم است تا بتدریج شرایطی را برای امنیت ایجاد نماید. این گونه اقدامات مهم در اکثر کشورهای دنیایا انجام شده و یا در حال اقدام است.

این اقدامات اگر به صورت یک برنامه ریزی و با طراحی در توسعه کشور(توسعه پایدار) نهادینه شود، خود به خود بسیاری از زیر ساخت هایی که ایجاد می شود، در ذات خود ایمنی خواهند داشت .برای اصلاح زیرساخت های فعلی هم می توان با ارائه راهکارهایی مثل مهندسی مجدد، آنها را مستحکم کرد.

اهداف پدافند غیرعامل:

1 - تداوم فعالیتهای زیر بنائی کشور و تامین نیازهای حیاتی ،

2 – تسهیل اداره کشور در شرائط تهدید و بحران ناشی از تجاوز خصمانه و حفظ بنیه دفاعی علی رغم حملات مخرب دشمن .

3 – کاهش قابلیت و توانایی سامانه های شناسایی، هدف یابی و دقت هدف گیری تسلیحات آفندی دشمن.

4 - بالا بردن قابلیت بقا، استمرار عملیات و فعالیت های حیاتی و خدمات رسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم نظامی و غیر نظامی کشور در شرایط وقوع تهدید، بحران و جنگ.

5 - تقلیل آسیب پذیری و کاهش خسارت و صدمات تاسیسات، تجهیزات و نیروی انسانی مراکز حیاتی، حساس و مهم نظامی و غیر نظامی کشور در برابر تهدیدات و عملیات دشمن.

6- سلب آزادی و ابتکار عمل از دشمن.

7 - صرفه جوئی در هزینه های تسلیحاتی و نیروی انسانی.

8- فریب و تحمیل هزینه بیشتر به دشمن و تقویت بازدارندگی.

9- افزایش آستانه مقاومت مردم و نیروی خودی در برابر تهاجمات دشمن.

10- حفظ روحیه و انسجام وحدت ملی و حفظ سرمایه های ملی کشور.

11- حفظ تمامیت ارضی، امنیت ملی و استقلال کشور.

گستره پدافند غیرعامل :

محورهای های کلان تأثیرگذار بر پدافند غیرعامل در سطح ملی بر اساس نمودار ارائه شده شامل موارد ذیل می باشد:

ـ حوزه عمرانی ( زیربنائی)

ـ حوزه حمل و نقل و ارتباطات

ـ حوزه دارو، غذا، آّب و بازیابی نیروی انسانی

ـ حوزه انرژی

ـ حوزه رسانه ها و تبلیغات روانی

ـ حوزه مخابرات

ـ حوزه صنایع

ـ حوزه مالی و اقتصادی

ـ حوزه دیپلماسی و امنیت

ـ حوزه دفاع

نمونه هایی از مصداق آفند غیر عامل:

ایجاد رخنه در اتحاد مردم و حاکمیت، یک آفند غیر عامل است که عموما دشمن به کار می برد.

ایجاد بحران کاذب اقتصادی،

انتشار شایعه مثل گسترش بیماری سارس در آسیای شرقی توسط رسانه های آمریکا که اقتصاد کشورهای آسیای شرقی را در عرض چند هفته به زمین زد،( در حالی که طبق اعلام مقامات مالزیایی آمار کشته شدگان تصادفات جاده ای مالزی ده برابر مرگ و میر ناشی از سارس بوده است)و همین امر باعث شد که عوارض اقتصادی و شایعات ناشی از این بیماری، مشکلات فراوانی برای این کشورهابوجود آورد.

جنگ رسانه ای را می توان یک آفند غیرعامل دانست،

مقابله و آمادگی با آفند غیرعامل بسیار سخت است زیرا نیازمند مهارت های بسیار بالایی است. در این زمینه باید برای مدیران کشور آموزش های لازم را تدارک دید. این نوع جنگ ها، جنگ های نرم افزاری و پیچیده هستند.

با تمام این تفاسیر، خوشبختانه قرآن کتاب آسمانی مسلمانان مملو از نکته هایی برای مقابله با این نوع جنگ ها ست. جنگ های آینده دنیا قطعا به سمت گسترش این نوع جنگ هاست که در آن بااستفاده از ایجاد سازمان های غیردولتی با ماموریت های کاذب در حوزه های مختلف اقتصادی، سیاسی، امنیتی، اجتماعی وفرهنگی، درکشورها، ناپایداری دائمی وفروپاشی حکومت ها رخ خواهدداد(همانند فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی).

سلاح قدرتمند ثقلین (قرآن کریم وعترت) ، نه تنها راه مقابله با انواع مختلف ومتعدد این نوع جنگ هارابه ما می دهد بلکه باجرات می توانیم بگوئیم که موقعیت بسیار بالای آفندی را به ما می دهد که درصورت انجام مطالعات دقیق آمایش سرزمینی درکره خاکی، قابلیت اجرایی بالائی دارد.

اصول پدافند غیرعامل

در اکثر منابع علمی و نظامی دنیا اصول مهم پدافند غیرعامل در قالب موارد زیر ذکر شده‌است.

1 - اختفا

2 - استتار

3 - پوشش

4 - فریب

5 - تفرقه و پراکندگی

6 - مقاوم‌سازی و استحکامات

7 - اعلام خبر

در اینجا به اختصار به شیوه های اصول پدافند غیر عامل اشاره می شود.

۱ - اختفا

اختفا یا پنهان کاری به کلیه اقداماتی گفته می شود که مانع از قرار گرفتن تاسیسات و تجهیزات در دید مستقیم دشمن گردیده و یا تشخیص تاسیسات و تجهیزات و همچنین آگاهی از انجام فعالیت های خاص را برای او غیر ممکن و یا مشکل می سازد.

روش های اختفا عبارتند از:

الف - استفاده مناسب از عوارض زمین و احداث تاسیسات در محلی که توسط دشمن به سهولت قابل تشخیص و رویت نباشد.

ب- عادی و غیر مهم جلوه دادن تاسیسات با جدول بندی، درختکاری و ...

ج - جداسازی منطقی تاسیسات صنعتی که به علت نوع فعالیت نمی توان آنها را به طور کلی دگرگون نمود. به نحوی که تاثیر زیاد بر نوع فعالیت ها نگذارد.

د- حذف نقاط حیاتی و حساس و مهم از روی نقشه هایی که به دلیل خاص باید در رسانه های گروهی منعکس گردد.

هـ - نشان ندادن نمای خارجی تاسیسات حیاتی و حساس در تلویزیون به خصوص در ارتباط با محیط اطراف و جاده ها

و - عدم درج آگهی در جراید به گونه ای که وقوع فعالیتی مهم در محدوده زمانی و در موقعیت جغرافیایی مورد استفاده قرار گیرد.

ز- ایجاد تاسیسات در اعماق زمین و یا در دل کوه ها که به این ترتیب علاوه بر پنهان کردن آنها بحث استحکام کافی در مقابله با راکت، بمب و موشک را می توان مطرح کرد.

ح - جابه جایی: از آن جایی که تاسیسات صنعتی به صورت ثابت در نقطه ای مستقر می شود و انتظار و تغییرات و تحولات دفعی از آنها نمی رود. چنانچه جمع آوری و نصب مجدد گونه هایی از صنایع تا حد لازم سهولت داشته باشد می توان کالبد های مورد نیاز را از نوع سبک و انعطاف پذیر مانند چادر و یا سازه های سبک با قابلیت مونتاژ و دمونتاژ آن انتخاب نمود و در مراحل زمانی مختلف محل آن را جابه جا نمود.

۲ - استتار

مفهوم کلی استتار هم رنگ و هم شکل کردن تاسیسات و تجهیزات با محیط اطراف می باشد. استتار از موثرترین و متداول ترین روشهای دفاعی غیرعامل در ارتش کلاسیک دنیا است.

در مبحث استتار دو نوع دید از طرف دشمن مدنظر است ۱ دید هوایی ۲ دید زمینی

عوامل مربوط به اجرای استتار عبارتند از: رنگ، سایه، بافت، زمین، جنس و مصالح و حرارت و ....

انواع استتار

۱- استتار نوری

۲- استتار حرارتی

۳- استتار راداری

۴- استتار رادیویی (مثل ایجاد پارازیت یا ارسال فرامین کاذب ).

۵- استتار بصری

۶- استتار صوتی

۷- ضد الکترونیکی

3 - استحکامات:

در بحث پدافند غیرعامل استحکامات به سازه های موقتی اطلاق می شود که با توجه به شرایط و امکانات و میزان اهمیت و آسیب پذیری نقاط حیاتی و حساس در محل های مناسب و اطراف تاسیسات ایجاد می گردند تا مانع اصابت مستقیم موشک بمب، توبخانه ، خمپاره و یا ترکش این مهمات به تاسیسات و یا تجهیزات گردیده و اثرات ترکش و انفجار را به طور نسبی خنثی نمایند. استحکامات به شکل زیر طبقه بندی می شوند:

الف- خاکریز

چنانچه تجهیزات در فضای باز چیده شده و یا درون ساختمانی و با مقاومت مصالح معمولی قرار گرفته باشند با ایجاد خاکریز با ارتفاع و قطر مناسب می توان در مواردی مانع اصابت مستقیم بمب و موشک به تاسیسات و تجهیزات گردیده و در اکثر موارد مسیر ترکش و موج انفجار به طرف تاسیسات را سد کرد.

ب- کیسه شن

در صورتی که فضای لازم برای ایجاد خاکریز با شیب مناسب وجود نداشته باشد. با چیدن گونی های پر از شن و ماسه در چندین ردیف و روی هم می توان به نتایج مورد نظر برای حفظ تاسیسات دست یافت.

علاوه بر محصور کردن تاسیسات و تجهیزات می توان از کیسه شن به عنوان پوشش محافظتی نیز استفاده کرد مثل: لوله های زمینی انتقال نفت....

ج- دیوار کشی

ایجاد دیوار احتیاج به بررسی کارشناسی داشته و قطر و ارتفاع آن با توجه به مقاومت مصالح به کار رفته باید محاسبه شود. دیوار کشی شامل آجر چینی، سنگ چینی، ایجاد بلوک هایی با سیمان مسلح و یا استفاده از بلوک های پیش ساخته می باشد. دیوار کشی بهتر است در قطعات مجزا و کنار هم صورت گیرد.

۴ - پوشش

ایجاد پوشش یک اقدام موقتی است که با بالا رفتن شدت تهدید و احتمال حمله هوایی موشکی انجام شده و تا زمانی که احتمال حمله وجود دارد ادامه می یابد. با این عمل تاسیسات و تجهیزات یا مرکز فعالیت از دید خلبان یا حسگر نصب شده در سر بمب و موشک پنهان گردیده و هدف گیری و هدایت موشک و بمب های هدایت شونده از جمله بمب های لیزری میسر نشده و یا دقت آنها کاهش می یابد. پوشش می تواند توسط دود ، بخار آب (غلیظ) و یا با هوا کردن بادکنک و بالن ایجاد شود.

انواع پوشش:

ـ پوشش امنیتی: اقداماتی است که عمدتاً در مورد تاسیسات ثابت به کار گرفته می شود و فعالیت های مجازی یا غیرواقعی را برای دشمن تداعی می کند.

ـ پوشش فیزیکی: اصطلاحاً اقداماتی است که موقتاً به صورت فیزیکی مانع از تشخیص هدف می گردد. که از جمله این اقدامات می توان به ایجاد پرده دود یا بخار غلیظ اشاره کرد.

۵ - ایجاد سازه های امن و مقاوم سازی

طراحی و احداث تاسیسات حیاتی و حساس به گونه ای که به طور کلی در مقابل اصابت مستقیم بمب و موشک مقاوم باشند در خیلی از موارد اصولاً عملی نبوده و به صرفه و صلاح نیز نمی باشد. زیرا هزینه ایجاد و تاسیسات با چنین مشخصاتی ممکن است به مراتب پیش از کل تجهیزات مربوطه باشد.

در اکثر موارد صلاح بر این است که اجزا مستقل تاسیسات و تجهیزات که اصابت احتمالی بمب موشک موجب از کار افتادن تجهیزات و توقف فعالیت بخشی از مجموعه گردیده اما خسارت جانبی زیادی به بار نمی آورد تنها در مقابل موج انفجار و ترکش بمب موشک محافظت شوند ولی بخشهایی از مجموعه که صدمه دیدن آنها موجب از کار افتادن کل سیستم و وقفه کامل یا نسبی در انجام فعالیت می گردد با مقاومت کافی اصابت بمب ساخته شوند.

چنانچه تاسیسات حیاتی و حساس که احتمالاً در فهرست هدف های دشمن قرار دارند فاقد مقاومت کافی در مقابل اصابت مستقیم بمب، موشک بوده و یا موج انفجار ناشی از اصابت، بمب موشک در نزدیکی تاسیسات را نتواند تحمل نمایند.می توان با اجرای طرح های خاص مهندسی، مقاومت بنای آنها را افزایش داده و احتمالاً به حد مطلوب رسانید.

۶ - پراکندگی

پراکندگی عناصر کالبدی یکی از مباحث مهم پدافند غیرعامل محسوب می گردد که در کاهش خسارت ناشی از ایراد ضربه تخریبی دشمن بسیار موثر است و به عکس در صورتی که دشمن در مراحل تهاجمی خود پیش از شناسایی حضور و با بازشناسی به مرحله نشانه روی و اصابت دست یابد تمرکز عناصر کالبدی و حساس مجموعه مورد تهاجم موجب می گردد عملیات تهاجمی با حجم کمتر و متمرکز، بیشترین تخریب را به جا بگذارد.

ایجاد مجتمع های عظیم صنعتی، تاسیسات بندری وسیع، نیروگاه بزرگ و غیره در کشور که ممکن است مورد حمله هوایی دشمن قرار گیرد به صلاح نیست.

در مورد مراکز موجود لازم است مطالعات صورت گرفته و در صورت امکان طرح هایی جهت انتقال تدریجی آنها به نقاط مختلف کشور تهیه شود تا با رعایت اصول پراکندگی در محل های جدید مستقر گردند.

۷- تفرقه

منظور از تفرقه، جداسازی بخشی یا بخشهایی از تجهیزات، قطعات یدکی مواد و سایر وسائل و انتقال آنها به محلی غیر از محل استقرار دائمی و نجات آنها از تاثیر یک حمله هوایی موشکی احتمالی است. این امر نباید باعث توقف کامل فعالیت ها گردد.

۸ - فریب و اختلال:

به مجموعه اقداماتی که بتواند بازشناسی و توجه دشمن را از هدفهای مورد نظر منحرف کرده و موجب گمراهی وی در تشخیص و هدف گیری شود، فریب و اختلال اطلاق می شود.

۹- دسترسی ها:

دسترسی ها به معنی راه ها و فضاهای عبوری و ارتباطی است و در انواع و مقیاس های مختلف قابل طرح است. خطوط ارتباطی یک موضع به محیط بیرونی باید تابع ضوابطی باشد که خصوصیات تهدیدات منجر به اختلال در تردد و یا حذف تردد شود.

۱۰- موانع

کلیه عواملی که نفوذ حضور دشمن را در محدوده مورد نظر مشکل نماید موانع نام دارد. انواع موانع عبارتند از:

الف- فاصله

یک اصل کلی آن است که هر چند فاصله سوژه از مبدا تهدید و تهاجم بیشتر باشد از ایمنی بیشتری برخوردار است، زیرا طی کردن فاصله با به کارگیری هر نوع شی تهاجمی اعم از موشکی، هوایی و زمینی، مستلزم برنامه ریزی دقیق تر و به کارگیری سلاح و تکنولوژی کارآمدتر و هزینه گزاف تر و در عین حال خطرپذیری بیشتر است.

ب- توپوگرافی

به معنی پستی و بلندی های زمین می باشد در صورت وجود ناهمواری در مسیر نقاط مورد نظر علاوه بر خود این ناهمواری ها باعث دشواری حرکت مهاجم به خصوص نیروی زمینی می شوند در عین حال امکاناتی را جهت به کارگیری تدافعی فراهم می نماید.

ج- زیستگاه ها

در هر منطقه که توده ای از کالبد معماری و تجمع نیروی انسانی وجود داشته باشد دلیل استحکامات متنوع و پیچیدگی کالبدی و سایر امکانات و از طرفی عدم شناخت دقیق دشمن از میزان و مکانیزم مقاومت های احتمالی همواره نوعی احتیاط و تردید وجود داشت و این امر خود به مثابه وجود قابلیت های پیشگیرانه می باشد.

د- آبهای سطحی

شامل نهرها، رودها، کانال ها، دریاچه ها و حوضچه های طبیعی، مصنوعی، تالاب ها و برکه های سطوح زیر کشت غرقابی مانند برنج و نیشکر می باشد که استعداد مانع بوده را در مقابل هجمه های تصرف زمینی دارند.

ه- رمل ها

۱۱ - سیستم های ردیابی و اعلام خطر

بخشی از اقدامات پدافند غیرعامل و هوایی نظیر ایجاد پرده پوششی اقدامات درون سازمانی به منظور آماده نمودن محیط جهت ترک فعالیت استفاده از جان پناه و پناهگاه ها و غیره اندکی قبل از وقوع حملات هوایی موشکی صورت می گیرد.

و بنابراین کلیه افراد باید در زمان به نحوی از وقوع این حملات مطلع گردند.

مهمترین اقدام برقراری سیستم اعلام خطر در نقاط حیاتی و حساس با تشکیل یک مرکز اعلام خطر و گماردن یک نفر مسئول در هر زمان و استفاده از بلندگو، آژیر و خطر و غیره می باشد.

۱2-آموزش و فرهنگ سازی:

مسئولین تصمیم گیرندگان و کلیه افرادی که به نحوی در سیاستگذاری تهیه اجرای طرح های پدافندی غیرعامل سهمی می باشند. لازم است متناسب با نیاز از آ موزش های لازم برخوردار گردند. ارائه آموزش با تشکیل دوره های آموزشی مختلف، در مراکز آموزش نظامی و غیرنظامی میسر می باشد.

۱3- پنگاهگاه ها و جان پناه:

پناهگاه های به مکانی اطلاق می گردد که در مقابل اثرات حملات هوایی موشکی نسبت به ساختمان های معمولی و یا فضای باز از امنیت بیشتری برخوردار باشد.

پناهگاه ها بهتر است در نزدیکی محل های تجمع افراد باشد و بهتر است در فاصله مناسب از تاسیسات و با استحکام مورد نظر جهت مقاومت در مقابل اصابت مستقیم بمب موشک و یا موج انفجار اتخاذ گردد.

پناهگاه ها باید مجهز به هواکش، سیستم تهویه طبیعی و یا مصنوعی، سیستم روشنایی و برق اضطراری، وسائل کمک های اولیه،آب و غذا، وسائل کنار زدن آوار و راه های ورود و خروجی متعدد به خارج از محوطه پناهگاه باشند.

جان پناه:

چنانچه ساختمان محل فعالیت دارای مقاومت کافی در مقابل موج انفجار و ترکش نبوده و تجهیزات و وسائل به کار رفته در تاسیسات خود خطر آفرین باشند و در مواردی که تاسیسات خود هدف حمله هستند با شنیدن صدای آژیر باید به محل امن تر رفت.

جان پناه می توان یک سنگر بتنی سرپوشیده، سنگر معمولی با دیواره آجری یا حتی خاکی باشد که افراد بتوانند با رفتن درون آن و نشستن روی پاهای خود یا روی سنگر در معرض اصابت ترکش قرار نگیرد.

۱4- پدافند در مقابل حملات ویژه (شیمیایی، میکروبی، هسته ای)

استفاده از سلاح های شیمیایی در محیط جنگ رایج است و کمتر در محیط های تاسیساتی کاربرد دارد.

اعلام خطر حمله شیمیایی یا حملات هوایی معمولاً متفاوت بوده و این اعلام خطر ممکن است قبل یا هم زمان با حمله صورت پذیرد. استفاده از ماسک در این شرایط بسیار مهم است.

در مورد حملات هسته ای: چنانچه افراد بدانند در صورت اطلاع از انفجار قریب الوقوع هسته ای با رفتن داخل یک سنگر، کشیدن یک پتوی مرطوب روی سر خود می توانند تا حد زیادی از آثار ناشی از ریزش اتمی مصون بمانند. قطعاً در مقابل یک حمله هسته ای به طور کامل تسلیم نخواهند شد، آموزش در این زمینه نقش موثری را ایفا می کند.

۱5- آمایش دفاعی

شامل سازماندهی و چینش مناسب فضاها و تاسیسات برای نیل به اهداف استراتژیک و دفاعی صورت می گیرد و به مطالعات گسترده ای نیاز دارد.

۱6 - سلاح شناسی:

یکی از مطالعات مهم در امور دفاعی و پدافندی، مطالعه بر روی توانایی های سلاح های متفاوت، میزان آسیب رسانی هر یک دسته بندی و روش های مقابله با آنها می باشد.

۱7 - مکان یابی

انتخاب مطلوب و بهینه یک محل با امکان تحقق آن فعالیت و داشتن شرایط مناسب برای توسعه آینده به گونه ای که علاوه بر عوامل عمومی اصول پدافند غیرعامل رعایت شود.

۱8 - مراکزحیاتی

مراکزی که دارای گستره فعالیت ملی می باشد و وجود و استمرار فعالیت آنها برای کشور حیاتی است و آسیب یا تصرف آنها بوسیله دشمن باعث اختلال کلی در اداره امور کشور می گردد.

مراکز حساس

مراکزی که دارای گستره فعالیت منطقه ای می باشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای مناطقی از کشور ضروری است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور می گردد.

مراکز مهم

مراکزی که دارای گستره فعالیت محلی می باشند و وجود و استمرار فعالیت آنها برای بخشی از کشور دارای اهمیت است و آسیب یا تصرف آنها به وسیله دشمن باعث بروز اختلال در بخشی از کشور می گردد.

19- تهدیدات:

تهدید دشمن (آمریکا) را کاملاً جدی بگیرید (فرمانده معظم کل قوا)

به کارگیری پدافند غیرعامل در جهت مقابله با تهدیدات و تقلیل خسارات ناشی از حملات هوایی، موشکی، زمینی و ... کشور مهاجم، موضوعی بنیادی و اساسی است که وسعت و گستره آن تقریباً تمامی مراکز حیاتی و آسیب پذیر نظامی، اقتصادی و ... کشور را در برگرفته و حفظ امنیت ملی، استقلال سیاسی و اقتصادی و پیروزی در جنگ به نحو چشم گیری در راس امور است.

نتیجه گیری

آنچه در این سطور به آن پرداخته شد عبارت بود از اهم موضوعاتی که در مطالعه دفاع غیر عامل مورد بررسی قرار می گیرد. بدون تردید مسائل جانبی بسیار زیادی وجود دارند که در مجال های دیگر قابل بررسی هستند.

نتایج استفاده از پدافند غیر عامل

1 - کاهش طمع کشورهای تهدید کننده و متخاصم.

2 – قرار نگرفتن در مظان اتهام تهدید علیه کشورها ( مطابقت با سیاست تنش زدایی ).

3 – پویایی علمی و فنی ( در کلیه سطوح مدیریتی ، مهندسی و فنی ).

4 – افزایش پایداری ملی.

ویژگیهای جمهوری اسلامی

عواملی که موجب تهدید و تخاصم دائمی برخی از کشورها ی سلطه شده است.

1 – دیدگاه ایدئولوژیک و پایبندی نظام جمههوری اسلامی ایران به اسلام ناب محمدی (ص) ومبانی آن .

2 - دیدگاه ژئو پلتیک و جغرافیای خاص سیاسی .

3 - دیدگاه اقتصادی و بهرمندی از منابع عظیم نفت و گاز .

4 - دیدگاه جمهوری اسلامی ایران به عرصه فناوری های نوین (غنی سازی اورانیوم و...).

جایگاه پدافند غیر عامل در اسلام

1 – قرآن کریم:

تعلیم ساخت زره به حضرت داوود (ع) جهت در امان ماندن از آسیب جنگ با کفار.

2 – عملکرد حضرت رسول مکرم اسلام (ص)

استفاده از شگردهای اختفاء که از اصل پدافند غیر عامل است . در جریان هجرت ومخفی شدن در غار ثور.

3 – تاکید حضرت علی (ع) در نامه 12 نهج البلاغه.

آن حضرت می فرمایند: قرار گاه های خود را در دامنه کوه هاو یا در کنار رودها احداث کنید زیرا در برابر تهاجم دشمن شما را حفاظت می کند.

4 – استفاده از مزیت ارتفاعات و مراقبت از نقاط نفوذ دشمن در جنگها از جملع جنگ احد.

5 – کندن گودال پیرامون شهر مدینه در جنگ خندق و ...

با توجه به همه این مطالب لازم است آحاد ملت نسبت به موضوع پدافند غیر عامل حساس باشند وهمچنانکه در پدافند عامل در طول هشت سال جنگ تحمیلی مقاومت کردند و پیروز شدند در جنگ و دفاع پدافند غیر عامل هم هوشیارانه مقاومت نمایند.

کشورهایی مثل سوئیس، سوئد و .... سمبل پدافند غیرعامل محسوب می‌شوند، این کشورها در حالیکه هیچ گونه تهدیدی ندارند، اما آینده‌نگری می‌کنند. سوئیس کشور بی‌طرف است ولی پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی قوی دارد، به طوری‌که بعضی از دانشگاه‌ها و بیمارستان‌های این کشور در زیر کوه ساخته شده‌اند و تمامی برج‌های مسکونی بزرگ دارای پناهگاه هستند، این پناهگاه‌ها در برابر حملات میکروبی، شیمیایی و هسته‌ای مقاومند. در چین شهری زیرزمینی ساخته شده که گنجایش 2 میلیون نفر را دارد.

وقتی سئوال می شودکه کشور شما با سیاست‌های بی‌طرفانه خود چرا پیگیر چنین مواردی است؟ در جواب می گویند: هیچ کس آینده را تضمین نمی‌کند، اگر ‌بخواهیم همیشه در صلح بمانیم باید زیر ساختهای این چنینی را مدام تقویت کنیم .

وضعیت پدافند غیرعامل در جمهوری اسلامی ایران

اگر شرایط کشور خودمان را با ضریب تهدیدی که دارد مقایسه کنیم متوجه شرایط نامناسب پدافند غیرعامل خواهیم شد. جمهوری اسلامی بعد از پیروزی انقلاب همواره با تهدید مواجه بوده و خواهد بود. در دنیا بیشترین تهدید نظامی علیه ایران بوده است، در حال حاضر به دلیل پرونده هسته‌ای، همه روزه شاهد انواع و اقسام تهدیدها هستیم. با توجه به شرایط موجود، برای توسعه کشور می‌بایست به این تهدیدات توجه لازم را داشته باشیم. اگر این گونه نباشد، دیگر نمی‌توان نام کم توجهی بر آن نهاد، یا غفلت است که اگر آگاهانه باشد خطرناک است و باید دستگاه اطلاعاتی با آن برخورد کند و اگر غیرآگاهانه بوده که باید جبران شود.

چه میزان کار باید کرد تا این کم توجهی‌ها جبران شود؟

ریشه مشکلات در زمینه پدافند غیرعامل، فرهنگی است. وقتی با مدیران درباره پدافند غیرعامل به بحث می‌نشینیم، با سه دسته از مدیران طرف هستیم. وقتی می‌گوییم باید پدافند غیرعامل اجرا شود می‌گویند پدافند غیرعامل یعنی چه؟ پس از توضیح ، در جواب ما می‌گویند: توان دشمن فراتر از قدرت‌ ماست و توان خودمان را به شدت ضعیف تصور می‌کنند. این نشان از عملیات روانی موثر دشمن دارد که به خوبی در توانمندیهای خودش اغراق کرده است، متاسفانه در بخشی از مدیران کشور این نگرش وجود دارد.

برخی از مدیران، از پدافند غیرعامل برداشت نظامی دارند، یکی از مدیران بلند پایه دولتی می‌گفت: شما می‌خواهید پلهای کشور را رنگ و استتار کنید تا از دید دشمن پنهان بماند و از سیستم‌های لیزری پیشرفته دشمن صحبت می‌کرد. در جواب باید گفت : این حرف‌ها متعلق به 50 سال پیش است. الآن در دانشگاه‌های نظامی کشورمان با دقت تحولات نظامی دشمن را مطالعه کرده و توانمندی‌ها و ضعف‌های آنها را بررسی می‌کنند و بر همین مبنا از نقاط ضعف دشمن اطلاع کامل دارند. امروز جنگ‌ها پیشرفته شده و نسل جدیدی از جنگ‌ها در حال وقوع است. این کم اطلاعی باعث می‌شود، مدیران فکر کنند که انجام چنین اقدامات ولخرجی است! هر چند اکثر از مدیران هم درک مناسبی از پدافند غیرعامل دارند.

باید بپذیریم که دشمن مطلق نیست و آسیب‌پذیری‌های فراوانی دارد و از طرفی توان ما بالاست. این جملات اعتقاد ماست و هرکس به این موارد اعتقاد ندارد، بهتر است به پدافند غیرعامل فکر نکند. باید باور فرهنگی ایجاد شود تا بتوانیم بر مشکلات فائق شویم. باید از سطح مدرسه نسبت به فرهنگ‌سازی و آموزش پدافند غیرعامل اقدام کنیم. در پدافند غیرعامل به شدت جای کار وجود دارد. در پدافند غیرعامل به دنبال کاهش نسبی خسارت هستیم.

اگر به شکل‌گیری مسکن توسط بشر دقت کنیم می‌بینیم انسان در مقابل تهدیداتی چون باد، باران، رعد و برق، سرما و دیگر عوامل، سرپناهی برای خود ساخته، تا از گزند این تهدیدات در امان باشد. این سرپناه، همواره به روز شده تا به خانه‌های امروزی رسیده، در ژاپن، با توجه زلزله‌هایی فراوانی که در این کشور رخ می‌دهد، هنگام زلزله مردم میز جلوی خود را می‌گیرند تا وسائل روی میز زمین نریزند. ولی در کشور ما اهمیتی به این مسائل داده نمی‌شود و گمان می‌کنند که زلزله مخرب است و ما نمی‌توانیم برآن فائق شویم.

در بند 10 ماده 121 برنامه چهارم توسعه که به تصویب مجلس رسیده ، دولت مکلف شده تا در یک برنامه پنج ساله،کاهش آسیب‌پذیری رده‌های حیاتی و حساس کشور را فراهم کند. در سالهای 84 و 85 یک درصد از درآمد هر سازمان می‌بایست صرف پدافند غیرعامل همان سازمان می‌شد. در سال 85 با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی بودجه مستقلی برای بحث در نظر گرفته شد، تا با همکاری سایر سازمانها، برنامه‌های مربوط به پدافند غیرعامل اجرا شود.

به لحاظ قانونی هم، آئین‌نامه اجرایی بند 10 ماده 121 قانون که به تصویب هیئت دولت و سپس به تائید مقام معظم رهبری رسیده است، تکلیف کرده که رئیس هر دستگاه و یا نماینده وی مسئول پدافند غیرعامل دستگاه متبوعشان هستند و مکلف‌اند تا آسیب‌پذیری را شناسایی کرده و با برنامه‌هایی که با هماهنگی کمیته پدافند غیرعامل هماهنگ می‌شود، آسیب‌ها را کاهش دهد و به سمت پایداری و ایستایی ببرد.

سندی با عنوان سند راهبردی پدافند غیرعامل کشور تهیه و به تصویب رسیده است، که بخش عمده‌ای از طرح جامع در آن پیش‌بینی شده است که شامل چشم‌انداز و همسو با چشم‌انداز 20 ساله اهداف کلان و بلند مدت،اهداف کوتاه مدت، سیاست‌های اجرایی و راهبرد می‌شود را پیش‌بینی کرده‌ و در اختیار دستگاه‌ها قرار داد شده است تا از آن استفاده کنند.

در مراحل اولیه و ابتدایی کار هستیم ، در اولین مرحله که رسیدن به یک باور مبتنی بر اینکه «می‌توانیم بر آسیب‌پذیری‌ها غلبه کنیم»، را پشت سر گذاشتیم.

در این زمینه تدبیر مقام معظم رهبری بر مدنظر قرار گرفتن اولویت‌هاست؛ که این اولویت‌ها بعد از طبقه‌بندی زیر ساختها بدست می‌آید، نقش هر زیر ساخت در پایداری ملی مشخص می‌کند که این زیر ساخت حیاتی،‌حساس است و یا فاقد طبقه‌بندی است. تا امروز نزدیک به 70 درصد دستگاه‌هایی که طبقه‌بندی حیاتی و حساس دارند شناسایی شده و برنامه‌هایشان نهایی شده است و موافقت‌نامه‌هایی هم در این زمینه مبادله شده است.اگر مسیر تداوم داشته باشد و بودجه‌های مناسب را برای کار در نظر بگیرند، طی سه سال آینده بخش عمده‌ای از آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های حیاتی کشور مرتفع می‌شود.

مسلماً از سرعت برنامه‌ها راضی نیستیم، به دلیل اینکه عقب‌ماندگی‌های زیادی را در این زمینه داریم. برای رفع مشکلات باید مطابق با نظام مهندسی و برنامه‌ریزی کشور قدم برداریم؛ این نظام تاکید می‌کند که طرح قبل از اجرا بایستی حتماً مطالعه شود و برای پروژه باید مشاور در نظر گرفته شود، مشاور برای انجام کار زمان خاص خودش را می‌خواهد، زیرا طرح باید توسط مشاور مطالعه شود تا آسیب‌پذیری‌ها را بشناسد و برای رفع آسیب‌ها، راه حل ارائه کند و در نهایت با توجه به نتایج مطالعات مشاور، برنامه اجرایی توسط کمیته پدافند غیرعامل تنظیم شود، زمان بر بودن بخشی از این نظام محسوب می‌شود.

مقام معظم رهبری (مدظله العالی) فرمانده کل قوا در زمینه اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل فرمودند: باید بسیجی‌وار عمل کنید. برای حرکت بسیجی‌وار و اجرای طرح مقداری عقب هستیم. باید با تمرکز و علاقه بیشتر و توجه به تدابیر فرمانده کل قوا سرعت کارها افزایش یابد.

امروز ما در ایران اسلامی

در پدافند غیرعامل، با سه نوع از پروژه‌ مواجه هستیم، یا در حال مطالعه ، یا در حال ساخت و یا در حال بهره‌برداری هستند. آنجایی که پروژه‌های در حال مطالعه هستند، می‌توانیم در مباحثی چون مکان‌یابی مناسب که یافتن عرصه امن در کشور است، پروژه را در برابر تهدید دشمن حفظ کنیم ، بحث مقیاس آمایشی نیز در اینجا مطرح است مثلا برای ساخت پالایشگاه باید، چه اندازه‌ای داشته باشد و کجا ساخته شود، ممکن است بخواهیم پالایشگاهی را کنار مرزها بسازیم، اما این پالایشگاه از لحاظ حجم و اندازه باید تعریف محلی و منطقه‌ای داشته باشد و مقیاس ملی آن باید در عمق مناسب کشور باشد.

دومین موضوع در مکان‌یابی، استفاده از عوارض طبیعی جهت کاهش آسیب‌پذیری است که اگر به درستی انتخاب شود، باعث کاهش آسیب‌ها می‌گردد.

سومین موضوع پراکندگی در سایت است، در ساخت پالایشگاه نباید مخازن سوخت را در کنار هم و به صورت خطی بسازیم، که با صدمه دیدن یکی از آنها باقی مخازن هم خود به خود آسیب ببینند، ممکن است عده‌ای بگویند که در قبال آسیب دیدن تاسیسات نفتی نمی‌توان کاری کرد، خوشبختانه یک مبتکر ایرانی با استفاده از آلیاژ آلومینیوم، ماده‌ای را ساخته‌ که مانع از انفجار مواد سیال می‌شود.

این مواد را که به صورت الیاف بافته شده است مثلاً در باک موتور سیکلت تعبیه می‌کنند و سپس با شلیک گلوله آن را منفجر می‌کنند، به خاطر وجود این الیاف، باک منفجر نمی‌شود، بلکه مانند شمع می‌سوزد. می‌توانیم به جای مخازن فلزی از مخازن بتونی استفاده کنیم.با انجام این اقدامات می‌توانیم آسیب‌پذیری را از 100 درصد به 20 درصد برسانیم.

در قبال پروژه‌های در حال ساخت و یا بهره‌برداری هم می‌توان دست به اقداماتی زد، در پروژه‌های در حال ساخت، اگر هنوز برخی از تاسیسات ساخته نشده باشند، با ارائه راهکارهایی موارد مرتبط را باید اعمال کرد. در پروژه‌های در حال بهره‌برداری نیز با مطالعه پروژه‌، قسمت‌های آسیب‌پذیر راباید شناسایی کرده و تاثیر آسیب را بر سازه به حداقل برسانیم.

بومی سازی دانش پدافند غیرعامل

در زمینه پدافند غیرعامل از نبود دانش فنی مرتبط رنج می‌بریم، متاسفانه در کشورهای مختلف، مباحث مرتبط با پدافند غیرعامل طبقه‌بندی شده هستند و اطلاع کمی در این زمینه وجود دارد.در اجرای پروژه‌ها هم با مشکل عدم وجود مشاور فنی و تخصصی پدافند غیرعامل مواجه هستیم.

پس از شروع فعالیت‌های شرکت‌های مشاور و همکاری با کمیته پدافند غیرعامل به دست آوردهای علمی مطلوبی در زمینه دانش فنی دست یافته‌ایم. شرایط در این زمینه کاملاً امیدوار کننده و مثبت است.

آمریکایی‌ها جنگ‌ها را به 4 نسل تقسیم بندی کرده‌اند. جنگ‌های آینده از مدل جنگ‌هایی است که آمریکایی‌ها در حال حاضر با استفاده از آن می‌جنگند، آن‌ها در برخورد با کشورها مدل‌های مختلفی را دارند، ویژگی جنگ‌های گذشته بر قسمت‌های نظامی، تلفات عمده، برخورد با مردم و عمدتاً سخت‌افزاری تمرکز پیدا می‌کرد.در جنگ‌های جدید تصرف خاک معنایی ندارد، هدف اصلی جابه‌جایی حکومت‌هاست؛ حکومت‌ها نیز با رای و پذیرش و باور مردمی سر و کار دارند. در جنگ‌های گذشته عملیات روانی پشتیبان عملیات نظامی بود، در جنگ‌های جدید بر عکس شده ، عملیات اصلی همان عملیات روانی و سیاسی است و بخش نظامی از بخش سیاسی حمایت می‌کند. به این صورت که ابتدا یک عملیات روانی و یا سیاسی بزرگ را طراحی و اجرا می‌کنند و در نهایت نیز با بمباران چند هدف نظامی، به هدف‌شان می‌رسند، اصطلاحاًَ به این اقدام نظامی، جراحی می‌‌گویند.

تقریباً 70 درصد کار در جنگ‌های جدید عملیات روانی است.از این نظر شکل‌دهی به افکار عمومی و مقابله با عملیات روانی دشمن کار دستگاه‌های فرهنگی و به ویژه رسانه‌ها است. هدف قراردادن انسجام ملی با اینکه یک هدف نظامی نیست و یک هدف سیاسی- اجتماعی است.اما انسجام ملی را با ابزار روانی هدف قرار می‌دهند، با به هم خوردن این انسجام به بخش مهمی از هدف خود رسیده‌اند. اینجاست که می‌تـوان پی به عملکرد خطیر دستگاه‌های فرهنگی برد.در این مقطع باید چارچوب و کارکرد جدیدی را در عرصه‌های فرهنگی تعریف کنیم.

این کارکردها می‌تواند آسیب‌پذیری‌های ما را در عرصه ملی در برابر دشمن کاهش دهد و در حفظ انسجام ملی و مدیریت یکپارچه کشور موثر باشد و آن را به پایداری برساند.

برای رسیدن به عوامل و چارچوب مورد نظر، باید مطالعه و دقت بیشتری انجام دهیم.

نقش رسانه‌ها در عملیات روانی و پدافند غیرعامل

رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی پدافند غیرعامل و در حین پدافند غیرعامل کارکردهایی می‌توانند داشته باشند. رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی و تغییر باورها در مردم و مسئولین نقش اساسی را ایفا می‌کنند،باید این جمله را که «ما می‌توانیم در مقابل تهدیدات دشمن و کاهش آسیب‌پذیری‌ها اقدام موثر انجام دهیم» در باور مردم بگنجانیم. یکی از اهداف مهم دشمن در عملیات روانی، القا «نمی‌توانیم» است، باید با استفاده از رسانه‌ها به جنگ این «القا» نادرست برویم.

رسانه‌ها باید با بیان توانمندی‌ها و کارهای انجام شده و آشکار ساختن ضعف‌های دشمن برای مردم گام موثری را در این زمینه بردارند. مردم باید بپذیرند که می‌توانیم و به دشمن هم ثابت کنیم که نمی‌توانند کاری کنند.

در حین دفاع هم رسانه‌ها باید ارتباطش را با مردم حفظ کنند و خدماتش را تداوم دهد، همچنین برای شرایط این چنینی آمادگی و برنامه داشته باشند، مدیریت و تولید محتوا در حین دفاع بحث مهمی است که باید از هم اکنون شروع شده و از زاویه مناسبی به آن نگریسته شود، در این زمینه نیازمند اقدامات اساسی و موثری هستیم.

دفاع غیر عامل چیست؟

دفاع غیر عامل چیست؟

یادآوری:

تا به حال دقت کرده‌اید که وقتی به همراه والدین و بزرگترهای خود به مسافرت می روید، ‌و خانه شما مدتی خالی می‌ماند والدین شما قبل از ترک منزل چه اقداماتی انجام می دهند؟ احتمالا اول از همه اتو را از برق می کشند. سپس شیر گاز را می‌بندند و بعد از آن هم به درب خانه چند عدد قفل می زنند تا کسی نتواند وارد خانه شود حتی به چند نفر از همسایه‌ها هم می‌سپارند تا مراقب خانه شما باشند. گاهی اوقات هم چراغی را روشن می‌گذارند تا هنگام شب، خانه کاملا تاریک و خاموش نباشد. حتی ممکن است پنجره‌ها رو هم قفل کنند تا اگر باد اومد اونها رو باز نکنه. دیگه چه کارهایی انجام می‌دهند؟ مثلا پدر یا دایی‌تون ممکنه ماشینو ببرن تعمیرگاه تا بازدیدش کنن و ببینن که سالمه و مناسب جاده هست یا نه. حتی لاستیک زاپاس رو هم چک می‌کنن تا ببینن قابل استفاده هست یا کم باد شده.
حالا یه مثال دیگه،‌ اگه تو شهر یا روستایی زندگی می‌کنید که دراطرافش رودخونه وجود داره، مسئولین شهری اجازه ساخت خانه در نزدیکی اونو به کسی نمی دهند. میدونید چرا؟ چون اگه یه وقتی بارندگی زیاد بشه و آب رودخونه طغیان کنه، باعث خرابی ساختمان می‌شه حتی بدتر از اون ممکنه باعث فوت افرادی بشه که در اطراف اون رودخونه در حال رفت و آمد هستند. این جمله معروف روهم حتما شنیده‌اید که پیشگیری همیشه بهتر از درمان است. 
به نظر شما چرا این کارها را انجام میدهند؟
والدین شما و مسئولین کشور این اقدامات را انجام می دهند تا از بروز حادثه جلوگیری کنند. یعنی احتمال وقوع حادثه را کم کنند و اینکه اگه حادثه‌ای پیش اومد خسارت اون رو کاهش بدن. مثلا علت اینکه شیر اصلی گاز را می‌بندند، بخاطر اینه که احتمال آتش‌سوزی را به حداقل ممکن برسانند.

حادثه خبر نمی کند، همیشه برای مقابله با آتش سوزی آماده باشیم!
آتش، عامل مخرب مهمی است که در صورت عدم رعایت نکات ایمنی، باعث خسارتهای جانی و مالی فراوان می شود که با بسیاری از بلایای طبیعی و سوانح همراه است. آتش‌سوزی‌هایی که به دنبال زلزله، سیل، انفجار و  یا سایر حوادث ایجاد می شوند، اغلب بیش از فاجعه اصلی، ویرانی به دنبال دارند.

رعایت نکات ایمنی قبل از وقوع آتش سوزی:

1. اصل دوری مواد قابل اشتعال از وسایل آتش‌زا را در تمام تأسیسات و مکان‌های مسکونی و حتی معابر عمومی، رعایت کنید.
2. در ساختمانها، درهای خروج اضطراری پیش بینی کنید و وسایل اطفای حریق را کنترل کنید.
3. حداقل دو راه برای خروج اضطراری از ساختمان تعیین کنید.
4. مکانی را در خارج از خانه تعیین کنید تا بعد از گریز،  یکدیگر را در آنجا بیابید.
5. برنامه خروج اضطراری و گریز از آتش را حداقل یک بار در سال تمرین کنید.
6. حتماً، هنگام خروج از محل، شیر اصلی ورودی گاز به ساختمان را ببندید.
7. برای باخبر شدن از آتش سوزی احتمالی، از آشکارگرها (دود، حرارت یا شعله) استفاده کنید و نسبت به نصب آن در منزل، دقت لازم را به عمل آورید.
8. کپسول آتش نشانی مناسبی در منزل داشته باشید و در مورد نحوه‌ی استفاده از آن، آموزش ببینید و  به اعضای خانواده نیز آموزش دهید.
9. از انباشتن مواد آتش‌زا، به ویژه در نزدیکی منابع حرارتی، خودداری کنید.
10. از نگهداری مایعات و گازهای قابل اشتعال در منزل خودداری کنید، در صورت لزوم این مواد را در ظروف خاص خارج از ساختمان قرار دهید.
11. وسایل برقی و اتصالات آنها را به دقت کنترل کنید تا از استاندارد بودن آنها مطمئن شوید.
12. به محض مشاهده‌ی سیم‌های لخت، آنها را ترمیم کنید.
13. دراین‌باره با هم بحث و تمرین کنید که چگونه در هنگام آتش سوزی منزل را ترک خواهید کرد و در صورت لزوم چگونه از دیگران کمک می گیرید و یا به آتش‌نشانی خبر می دهید.

نکات ایمنی هنگام وقوع آتش سوزی:

1. سرعت عمل هنگام روبه‌رو شدن با آتش سوزی، برای نجات جان خود و مصدومان احتمالی، کاملاً حیاتی است. همانطور که می‌دانیم آتش خیلی سریع انتشار می یابد، بنابراین بلافاصله آتش‌نشانی و اورژانس را خبر کنید و تا آنجا که می توانید، اطلاعات کاملی در مورد بروز حادثه به آنها بدهید.
2. سعی کنید که افراد را از ساختمان بیرون ببرید.
3. با رعایت جوانب احتیاط به خاموش کردن آتش بپردازید.
4. به هیچ وجه وارد ساختمان آتش گرفته نشوید مگر آنکه مجهز به ماسک تنفسی باشید و کاربرد آن را بدانید.
5. اگر به هر دلیل ناچار هستید وارد اتاق پر از دود شوید، ابتدا مطمئن شوید جانتان به خطر نخواهد افتاد.
6. قبل از فرار از اتاقی که درب آن بسته است، در را لمس نمایید. اگر داغ باشد از خروجی‌های دیگر استفاده کنید.
7. اگر در ساختمان آتش‌گرفته گرفتار شده‌اید فوراً به اتاقی که دارای پنجره است بروید و درب را ببندید. سپس پتو یا فرش را طوری زیرِ درب قرار دهید که دود وارد اتاق نشود و آنگاه، از طریق پنجره، تقاضای کمک کنید.
8. اگر دود، حرارت یا شعله‌های آتش مسیرهای خروجی شما را مسدود کرده است درب را ببندید و در اتاق بمانید. تنها با استفاده از پارچه سفید از طریق پنجره کمک بخواهید. اگر در اتاق تلفن وجود دارد با اداره آتش نشانی تماس بگیرید و موقعیت خود را خبر دهید.
9. زمانی که در جریان حریق واقع می شوید، با حفظ خونسردی تمام تهویه های ساختمان را خاموش کنید تا به این ترتیب از ورود اکسیژن به داخل ساختمان جلوگیری شود.
10. در صورت امکان فوراً مواد سالم و قابل استفاده را از محل خارج کنید.
11. امدادگران یا افرادی که در جریان حریق واقع شده‌اند باید لباسهای دارای الیاف مصنوعی و پلاستیکی را از خود دور کنند.
12. در فرو نشاندن آتش سوزیِ سوختهای نفتی از آب استفاده نکنید.
13. شیء مشتعل را حرکت ندهید. شعله را با شن، نمک، پتوی نمناک یا پوششهای دیگر خفه کنید.

نکات ایمنی بعد از وقوع آتش‌سوزی و نجات مصدوم از اتاق پر دود:

1. ابتدا مطمئن شوید برای نجات مصدوم، جان خود را به خطر نمی اندازید.
2. طناب نجات را به کمر خود ببندید و آن را به دست یکی از حاضران بدهید.
3. توجه: بستن دستمال خیس به دور دهان و بینی باعث محافظت شما در برابر گاز یا دودهای سمی خواهد شد.
4. برای نجات جان مصدوم از اتاق آتش‌گرفته‌ای که درب آن بسته است باید قبل از ورود، با لمس درب اتاق، حرارت را بسنجید. اگر داغ باشد وارد اتاق نشوید و اگر داغ نباشد، قبل از ورود به اتاق چند نفس عمیق بکشید تا ریه خود شما پر اکسیژن شود. سپس با شانه خود از پهلو به درب، ضربه بزنید. آن را باز کنید و در همین حال صورت خود را برگردانید. اتاق ممکن است پر از هوای سوخته فشرده باشد و احتمال دارد هر لحظه انفجاری رخ دهد. اگر دود کاملاً متراکم باشد روی زمین سینه خیز بروید؛ زیرا با توجه به اینکه هوای داغ بالا می رود، ممکن است لایه ای از هوای تمیز در کف اتاق وجود داشته باشد.
5. مصدوم را بگیرید و با توجه به رعایت تمام جنبه‌های ایمنی به سرعت به سمت درب خروجی بکشید. لباس سوخته مصدوم را با استفاده از پتو، گلیم و یا کت خاموش کنید.
6. اگر مصدوم هوشیار باشد کاملاً از او مراقبت کنید؛ زیرا ممکن است، بر اثر نیم سوز شدن اشیای داخل اتاق، گاز مونو اکسیدکربن در هوای اتاق پراکنده شده باشد و این امر بر هوشیاری مصدوم به تدریج تأثیر می گذارد.
7. اگر تنفس مصدوم قطع شود بلافاصله تنفس مصنوعی را شروع کنید و سپس مصدوم را به بیمارستان برسانید.
8. اگر مصدوم در پارکینگ بسته‌ای که ماشین یا موتور در آن روشن است گرفتار شده است، درب پارکینگ را باز کنید تا دود از پارکینگ خارج و هوای تازه به اندازه کافی وارد شود. نباید وارد چنین محل‌هایی شوید مگر آنکه مطمئن شوید خطری جان شما را تهدید نخواهد کرد.

اگر زمین لرزه ای در همین لحظه اتفاق بیفتد، چه می کنید؟

سالانه در جهان، چندین زلزله اتفاق می افتد که برخی از آنها خفیف و نامحسوس و برخی دیگر شدید است و خسارتهای جانی و مالی فراوانی در بر دارد. بنابراین توصیه‌های ایمنی در زمینه زلزله، نسبت به حوادث دیگر، اهمیت خاصی دارد.

رعایت نکات ایمنی قبل از زلزله:
1- شناسایی محل قرار گرفتن کنتور آب، برق، گاز، و آشنایی با نحوه ی قطع جریان آنها در مواقع اضطراری.
2- شناسایی نقاط امن هر اتاق در خانه و مدرسه و دادن آموزش به ساکنین که به محض وقوع زلزله در مکان های فوق قرار بگیرند.
3- اجرای تمرین‌های دوره‌ای نجات از خطرهای زمین‌لرزه که در مدارس و سایر ادارات و در مکان‌های معین به صورت آزمایشی صورت  می گیرد.
4- شرکت در دوره های آموزش امداد و کمکهای اولیه و تهیه‌ی کیف امداد و  نجات برای منزل و مراکز آموزشی.
5- رعایت اصول و مقررات ایمنی در ساختن بناهای جدید و اطمینان از استحکام و  مقاومت درساختمانهای قدیمی با دعوت از مهندسین  طراح جهت  بررسی ساختمان و مقاوم‌سازی آن.     
6-محل خواب و استقرار شما نباید در کنار پنجره، زیر لوستر، تابلو ، آینه و سایر اشیای شکننده و آویزان باشد.
7-  راهروها و خروجی‌های مدارس و منازل را بررسی کنید و وسایلی را که ممکن است بعد از وقوع زلزله سد راه شوند را از آن مکانها دور کنید.
8- وسایل سنگینی را که هنگام وقوع زلزله سقوط می‌کنند مانند  قفسه ی کتاب‌ها، گلدان‌ها ، و لوسترها را در محل خود محکم کنید.
9- اشیای بزرگ و سنگین را در قفسه‌های پایین‌تر قرار دهید و قفسه‌ها را محکم به دیوار متصل کنید.
10- مواد شیمیایی و خطرناک را در ظروف پلاستیکی مطمئن و در پایین‌ترین قسمت گنجه‌ها و  قفسه‌ها قرار دهید.
11- برای جلوگیری از حوادث ناشی از زلزله یک کپسول آتش‌نشانی در منزل و مدرسه داشته باشید و ضمن کسب مهارت در استفاده از آن به سایر اعضای خانواده هم آموزش لازم را بدهید.
12-  ذخیره آب و غذا ( ترجیحا" به صورت کنسرو ) به اندازه ی سه روز آماده داشته باشید.

رعایت نکات ایمنی هنگام زلزله:

1-   اگر داخل ساختمان هستید روی زمین بنشینید و  به کمک بازوها و دست های خود از سر و پشت گردن محافظت کنید یا زیر یک میز محکم بنشینید و به پایه های آن بچسبید یا زیر چارچوب درب یا گوشه های اتاق بایستید.
2- وحشت نکنید زلزله چند ثانیه بیشتر طول نمی کشد . ( کمتر از یک دقیقه ) لذا نگریزید.
3- در صورت توقف لرزش ها، درها را باز کنید و از فضاهای مسقف و خطرناک خارج شوید.
4- مراقب ریزش شیشه های شکسته از ارتفاعات بالاتر و سقوط اشیای دیگر باشید.
5- اگر هنگام لرزش در راه پله‌ها بودید محکم نرده‌ها را بگیرید و بیهوده ندوید.
6- اگر در ساحل بودید از آن فاصله بگیرید و به مناطق مرتفع بروید زیرا ممکن است موجهای بلند وارد ساحل شوند.
7- اگر در وسیله نقلیه هستید آن را با احتیاط در گوشه سمت راست پارک کنید و در نقطه امن پناه بگیرید.
8- اگر در آموزشگاه، فروشگاه یا ساختمانهای پرازدحام هستید، از هجوم به سمت درهای خروجی خودداری کنید و سعی نمائید از ویترین‌ها ، قفسه‌ها،  شیشه‌ها و اشیای سنگین فاصله بگیرید.
9-  اگر در آزمایشگاه، کارگاه یا مکان‌های مشابه هستید تا حد امکان از مواد شیمیایی دور شوید.
10-  اگر در هنگام وقوع زمین‌لرزه در حال خارج شدن از ساختمان هستید، اولین کاری که باید انجام دهید این است که سر خود را در مقابل خطر ریزش،  به کمک اشیایی مانند کیف، کتاب یا تخته محافظت نموده و در صورت در دسترس نبودن این اشیا از پشت دستتان استفاده کنید.
11-   اگر در خارج از منزل هستید به نقطه‌ی امنی دور از ساختمان‌ها ، درختان و سیم‌های برق پناه ببرید.
12-  مواظب خیابانهای دارای شکستگی، شکاف‌های زمین، آتش‌سوزی و ترکیدگی لوله‌های آب باشید تا هنگام گریز از خانه صدمه نبینید.
13-  فوراً از خیابان‌ها و کوچه های تنگ و باریک،  پل‌های عابر پیاده، پل‌های ماشین‌رو و دیوارهای سنگ‌کاری‌شده و شیشه‌های بزرگ فاصله بگیرید.

رعایت نکات ایمنی بعد از زلزله:

1-  آرامش خود را حفظ کنید و دیگران را نیز به آرامش فرا خوانید.
2-  برای مقابله با خطرات ناشی از پس لرزه‌های احتمالی آمادگی خود را حفظ کنید.
3-  در محل‌هایی که بوی گاز استشمام می شود از روشن کردن کبریت و چراغ حرارتی خودداری کنید.
4- برای نجات مجروحان و زیرآوارماندگان که در همسایگی شما هستند بشتابید.
5- از تلفن جز در مواقع ضروری استفاده نکنید زیرا خطوط تلفن باید برای تماس‌های ضروری آزاد باشد.
6- ازمصرف مواد خوراکی آلوده و یا موادی که در معرض شیشه‌های شکسته قرار گرفته‌اند خودداری کنید.
7- منزل را بازدید کنید تا از خرابی‌های احتمالی لوله‌های گاز ، آب وبرق آگاه شوید و برای این کار ضمن باز گذاشتن درب ورودی و پنجره‌ها از چراغ قوه استفاده کنید.
8-  در ساعات اولیه بعد از سانحه، از غذاهای کنسرو شده استفاده کنید.
9-  از تجمع در خیابانها بپرهیزید و مسیرها را برای عبور ومرور وسایل نقلیه‌ی امدادی باز بگذارید.
10- به تماشای مناطق اطراف نروید و از نزدیک شدن به ساختمان‌های تخریب شده خودداری کنید.
11-  با امدادگران و نیروهای کمکی همکاری کنید و مانع و مزاحم فعالیت آنها نشوید.
12-  بعد از زلزله از ناحیه‌ی تخریب شده دور شوید و به سیم‌ها وکابل‌های برق فشار قوی دست نزنید.

سیل یکی از شایعترین خطرات در تمام دنیاست که می تواند محلی باشد و تنها روی محله‌های همجوار اثر بگذارد، و یا خیلی بزرگ باشد و تمام بستر یک رودخانه را فراگیرد و استان‌های متعددی را درگیر نماید.
هرکجا زندگی می‌کنید باید از خطر بروز سیل آگاه باشید، به‌خصوص اگر در یک منطقه در سطح پایین، نزدیک آب یا رودخانه منشعب از یک سد زندگی می کنید. حتی یک جویبار کوچک، کاریز، نهر، آب زیرزمینی، بستر خشک جویبار یا زمین‌های پست که به نظر بی‌خطر می‌آید ممکن است دچار سیل شود. در واقع همه شهرها مستعد بروز سیل هستند.

رعایت نکات ایمنی قبل از وقوع سیل:
1. هشدار سیل در رسانه‌ها، به معنای آن است که سیل جاری شده است یا جاری خواهد شد، لذا از قبل آماده باشید.
2. همواره کیف امداد و نجات هلال احمر را در منزل آماده داشته باشید.
3. از منابع مختلف از جمله رادیو و تلویزیون و سایر وسایل ارتباطی، مانند بی‌سیم و پایگاه انتظامی، اطلاعات و آگاهی‌های لازم را دریافت کنید.
4. برای زمان وقوع سیل، در منبعی مطمئن، آب سالم ذخیره کنید.
5. در مناطق سیل خیز، تأمین جانی و مالی در برابر زیانهای احتمالی ضروری است، بنابراین بهتر است اسناد و اوراق بهادار را در جعبه‌ای مطمئن قرار دهید.
6. در نظر داشته باشید اگر به شما گفته شود منزل را تخلیه کنید، به چه جاهایی می توانید بروید. بنابراین از قبل چند مکان را انتخاب کنید.
7. همواره کمی بنزین در باک اتومبیل داشته باشید؛ زیرا ممکن است مجبور شوید خانه را ترک کنید.
8. با مناطق سیل خیز آشنا شوید. برای اطلاعات بیشتر می توانید با مرکز هلال احمر محل خودتان تماس بگیرید.
9. تابلوی برق را در طبقات فوقانی ساختمان جاسازی کنید.

نزولات سنگین آسمانی (باران شدید) می تواند زندگی انسان را به خطر اندازد. در هنگام وقوع سیل به این نکات توجه کنید:

1. اگر در خارج از ساختمان (اداری، مسکونی) هستید، خونسرد باشید.
2. از جاده های هموار، عبور کنید و به محلهایی که امکان فروریختن آنها وجود دارد نزدیک نشوید.
3. اصل بهداشت روانی عبارت است از حفظ خونسردی و همدلی با دیگران توأم با امید به خداوند سبحان؛ لذا این نکته را هرگز فراموش نکنید.
4. در صورتی که مجبور به ترک منزل و محل سکونت خود هستید، قبل از خروج حتماً جریان برق، آب و گاز را قطع کنید.
5. برای کسب اطلاعات و دستورالعملهای لازم به پیامهای رادیو و تلویزیون گوش کنید و در صورتی که دستور تخلیه داده شد، فوراً این کار را انجام دهید.

کمکهای اولیه چیست؟
کلیه اقداماتی که توسط یک امدادگر یا یک فرد آشنا به کمکهای اولیه درمورد یک بیمار یا مصدوم تا زمان دسترسی به مراقبت‌های پزشکی پیشرفته انجام می‌شود را کمک‌های اولیه گویند.
هر فردی که در جامعه‌ زندگی می‌کند لازم است تا با مهارت‌های کمک‌های اولیه آشنائی داشته باشد، زیرا اتفاق و حادثه در هر زمان و مکانی احتمال وقوع دارد. آگاهی داشتن از نحوه انجام عملیات کمک‌های اولیه در زمان وقوع حادثه می‌تواند جان افراد زیادی را از مرگ نجات دهد. اما ندانستن آن یا انجام نادرست آنها می‌تواند به قیمت از دست دادن عزیزترین افراد خانواده تمام شود.

اهداف کمک‌های اولیه:
1-     حفظ حیات مصدومین
2-     جلوگیری از آسیب بیشتر
3-     تسریع بهبودی

شرایطی که به کمک‌های اولیه نیاز دارد:
1-     حمله قلبی
2-      حوادث جنگی
3-     انواع شکستگی‌ها و پیچ خوردگی‌ها
4-     سوختگی‌ها
5-     خونریزی‌های شدید
6-     بی‌هوشی‌ها
7-     غرق شدگی و خفگی
8-     حملات قلبی و مسمومیت‌ها

طرح پوستر پدافند غیرعامل سال 9...

طرح پوستر پدافند غیرعامل سال 94

پدافند غیرعامل در یک نگاه...

پدافند غیرعامل در یک نگاه

پوستر های پدافند غیرعامل

پوستر های پدافند غیرعامل...

پوستر های پدافند غیرعامل

تیزر دفاع سایبری

تیزر دفاع سایبری

تیزر دفاع سایبری

تیزر دفاع غیرعامل

تیزر دفاع غیرعامل

تیزر دفاع غیرعامل

سرود ملی جمهوری اسلامی ایران

سرود ملی جمهوری اسلامی ایران...

سرود ملی جمهوری اسلامی ایران

تیزر حوزه های پدافند غیرعامل

تیزر حوزه های پدافند غیر...

تیزر حوزه های پدافند غیرعامل

سرود پایداری ملی

سرود پایداری ملی

سرود پایداری ملی

مروری بر عملکرد پدافند غیرعامل

مروری بر عملکرد پدافند غیرعا...

مروری بر عملکرد پدافند غیرعامل

تیزر آشنایی با پدافند غیر عامل

تیزر آشنایی با پدافند...

تیزر آشنایی با پدافند غیر عامل

طرح پوستر های تدابیر پدافند غیرعامل

طرح پوستر های تدابیر پدا...

طرح پوستر های تدابیر پدافند غیرعامل

مقالات برتر فراخوان سال 1387 - فرهنگیان محترم

برای مشاهده‌ی هر یک از مقالات روی موضوع آنها کلیک کنید. نام نویسنده موضوع مقاله محل اشتغال محل سکونت علی‌اکبر فضلی آسیب‌شناسی فرهنگی و راه‌کارهای مقابله با آن دبیر دبیرستان شهید مدرس شهرستان اهر - استان آذربایجان شرقی معصومه ریاضی نقش پدافند غیرعامل در مدیریت پروژه‌های ملی استراتژیک آموزگار دبستان سما شهرستان فردوس - استان خراسان جنوبی مهرانگیز علیزاده معرفی صلح‌آمیزترین روش‌های دفاع ملی هنرآموز هنرستان کاردانش فارابی شهرستان تبریز - استان آذربایجان شرقی محمد رزم‌آرا نقش فناوری‌های نوین ارتباطی در عملیات روانی دشمن معلم دبستان شهید نقابت شهرستان فردوس - استان خراسان جنوبی نحله احسن‌نیا بررسی عملیات روانی دشمنان انقلاب اسلامی و راهکارهای خنثی‌سازی آن ---- شهرستان جهرم - استان فارس ثریا عباس‌زاده چگونگی مایوس کردن دشمنان انقلاب اسلامی دبیر منظقه جعفرآباد شهرستان مغان - استان اصفهان بهرام افشاری مدرسه دوست‌داشتنی، پشتوانه اقتدار ملی مدیر پژوهش‌سرای دانش‌آموزی شهید حجتی شهرستان نجف‌آباد - استان اصفهان عزت مهاجرانی آسیب‌شناسی فرهنگی و راه‌کارهای مقابله با آن دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی --- محمود رئوفی - زیبا متانت بهترین روش آمادگی دفاعی در برابر تهدیدات دشمن --- شهرستان جهرم - استان فارس زهرا امینی راهکارهای مقاوم‌سازی ساختار فرهنگی کشور دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی شهرستان تهران - استان تهران مقالات غیر فرهنگیان احسان کیان خواه ، سعید علوی وفا مفهوم شناسی امنیت سایبری کارشناس ارشد و محقق حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات تهران، ایران دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی تهران، ایران --- اکبر بهار علی ، علی محمدی بررسی و شناسایی سازمان امنیت ملی آمریکا (NSA) : ماموریت ها ، برنامه ها و عملیات ها ، نهادهای تحت پوشش دانشجوی دکتری دانشگاه جامع امام حسین(ع) دانشکده و پژوهشکده مهندسی فاوا دانشگاه جامع امام حسین (ع) --- حسن عالی پور امنیت سایبری در چشم انداز 1404 : چالش ها و راهکارهای حقوقی رویارویی با بزه های امنتی سایبری استادیار دانشگاه شهرکرد و همکار علمی پژوهشکده مطالعات راهبردی --- امیرحسین جلالی فراهانی بایسته های حقوقی دفاع مشروع سایبری کارشناس ارشد حقوق کیفری و جرم‌شناسی --- احسان طیرانی راد، محسن کاهانی تجربه خدمات آپا در استان خراسان رضوی و کسب مرجعیت استانی در توسعه توان مقابله با حوادث رایانه‌ای مدیر روابط‌عمومی آزمایشگاه تخصصی آپا دانشگاه فردوسی مشهد دانشیار گروه مهندسی کامپیوتر و مدیر آزمایشگاه تخصصی آپا --- طلا تفضلی چالش‌های گروه‌های آپا در ارائه خدمات با تمرکز بر فورنسیک دیجیتال عضو هیئت علمی موسسه تحقیقات ارتباطات و فناوری اطلاعات و عضو مرکز هماهنگی آپا --- حمید اکبری، علی محمدی بررسی نقش و عملکرد فرماندهی سایبری ایالات متحده آمریکا دانشجوی دکتری دانشگاه جامع امام حسین(ع) پژوهشکده مطالعات راهبردی و امنیت ملی دانشگاه عالی دفاع ملی --- ناصر حسین غروی، علی محمدی معرفی رویکردها و متدولوژی‌های طراحی و اجرای سناریوهای مقابله با تهدیدات سایبری دانشجوی دکتری دانشگاه جامع امام حسین(ع) پژوهشکده مطالعات راهبردی و امنیت ملی دانشگاه عالی دفاع ملی --- محمود فروغی، علی محمدی بررسی و شناسایی آژانس تحقیقات پیشرفته دفاعی آمریکا (DARPA) دانشجوی دکتری دانشگاه جامع امام حسین(ع) دانشکده و پژوهشکده مهندسی فاوا دانشگاه جامع امام حسین (ع) --- سعید علوی وفا، علیرضا ابراهیمی پور تهدید شناختی شبکه‌های اجتماعی در فضای سایبر و تأثیر آن بر تغییر پاردایم‌های راهبردی دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی --- محمد مجیدی نقش شبکه‌های اجتماعی در انقلاب مصر مطالعه موردی شبکه‌های فیسبوک و توئیتر دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل دانشگاه عالی دفاع ملی --- محسن خواجوی، غلامرضا جلالی بررسی تهدیدات و آسیب‌پذیری‌های سایبری در حوزه ارتباطات زیرساختی کشور دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل دانشگاه عالی دفاع ملی استادیار و عضو هیئت علمی دانشگاه عالی دفاع ملی --- تقی تقوی، علی محمدی مطالعه موردی درخصوص تاثیرات مثبت و منفی شبکه‌های اجتماعی بر امنیت ملی کشورها دانشجوی دکتری دانشگاه جامع امام حسین(ع) پژوهشکده مطالعات راهبردی و امنیت ملی --- علی ستاری‌خواه تهدیدات نرم آمریکا و هم‌پیمانانش علیه جمهوری اسلامی ایران و دفاع نرم مقتدرانه عضو هیئت علمی دانشگاه و پژوهشگر --- افشین شجاعیان بررسی تهدیدات امنیتی وایمکس در جنگ‌های ناهمطراز کارشناس ارشد مهندسی فناوری اطلاعات --- دکتر حسین شیرازی ،روح الله کاری سامانه مدیریت پدافند غیر عامل شبکه‌های رایانه‌ای --- --- احسان پوری شبکه‌های اجتماعی مجازی؛ مقوم‌یا‌مخرب‌سرمایه‌های‌اجتماعی دانشجوی دکتری مدیریت رسانه دانشگاه آزاد --- ساره اسلامی خرّمی نقش هانی‌پات در برقراری امنیت شبکه دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر --- یوسف فریدون‌زاده تهدیدهای جامعه سایبر و روش‌های امن‌سازی و دفاع در برابر این تهدیدها کارشناس ارشد کامپیوتر -نرم‌افزار، مرکز مدیریت رخدادهای امنیتی --- علی خاقانی اصل، سعید پارسا طراحی ابزاری بومی جهت مقابله با تهدیدات بدافزارهای مبتنی بر USB دانشجوی کارشناسی ارشد مهندس کامپیوتر دانشیار، گروه مهندس کامپیوتر علم و صنعت --- مصطفی اخوان‌صفار نقش شبکه‌های ارتباطی بیسیم در دفاع و جنگ الکترونیک و مخاطرات موجود در آن (مطالعه حملات موجود و راه‌های مقابله با آن) مربی، عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور --- مهدی شاپوری، اکرم باقری عصر اطلاعات و تحول مفاهیم جنگ و امنیت در روابط بین‌الملل؛ چگونه دفاع کنیم؟ دانشجوی کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل دانشگاه تربیت مدرس کارشناس ارشد سیاست‌گذاری عمومی --- امیرحسین پورشمس، علی فانیان ارزیابی تهدیدهای تجهیزات شبکه غیر بومی در دفاع سایبری مهندسی کامپیوتر دانشگاه صنعتی اصفهان استادیار دانشکده برق دانشگاه صنعتی اصفهان --- ذبیح‌الله جیستان دفاع در برابر ابزار پنهان جنگ سایبری --- --- محمدرضا حسینی، علی حسینی حملات سایبری از منظر قواعد و مقررات حقوق بین‌الملل و حقوق بشردوستانه دانشجوی دکتری حقوق بین‌الملل و پژوهشگر دانشگاه عالی دفاع ملی دانشجوی دکتری حقوق خصوصی دانشگاه شهید مطهری --- حسن ویشته تأثیرات مثبت و منفی شبکه‌های اجتماعی بر امنیت ملی کشورها با تکیه بر مهندسی اجتماعی دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل دانشگاه عالی دفاع ملی --- مهدی کارگر ، دکتر سید علی حسینی تحلیل فقهی دفاع سایبری پژوهشگر پژوهشگاه فرهنگ هنر ارتباطات قم  رئیس پژوهشکده مطالعات دینی فرهنگ پژوهشگاه فرهنگ هنر ارتباطات --- بهمن ابراهیمیان، علی توشه ویژگی‌های حملات سایبری و راه‌های کنترل آنها از طریق ایجاد کنوانسیون قوانین سلاح‌های سایبری مدرس مدعو، گروه مهندسی فناوری اطلاعات دانشگاه پیام نور دانشجوی کارشناسی ارشد دانشگاه امام حسین(ع) --- علی علیزاده اوصالو، امیر علیزاده اوصالو راهبردهای دفاع سایبری در صنایع نفت، گاز و پتروشیمی رئیس پدافند غیرعامل پتروشیمی تبریز دانشگاه هوایی شهید ستاری --- هادی ایمانی جنگ‌های سایبری و مشکل یافتن منشأ آنها (مطالعه موردی؛ بدافزار استاکس نت ) کارشناس ارشد مدیریت فناوری اطلاعات دانشگاه جامع امام حسین(ع) --- سید حسن صادق زاده، محسن غلام زاده نقش مدیران و کاربران در سیستم‌های اطلاعاتی: چالش‌ها و تهدیدها مربی، گروه کامپیوتر و فناوری اطلاعات دانشگاه پیام نور دانشجوی کارشناسی، گروه کامپیوتر --- دکتر اصغر افتخاری، محمد جانی پور قدرت نرم انقلاب اسلامی ایران با تأکید بر وصیتنامه شهدا دانشیار علوم سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث --- محمد مجیدی دیپلماسی وب‌محور، ابزار مداخله قدرت‌ها دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی پدافند غیرعامل دانشگاه عالی دفاع ملی --- علی مقدسی، علی محمدی بررسی روش‌های سنتی و مدرن تنازعات سایبری دانشجو دکتری دانشگاه امام حسین(ع) دانشکده و پژوهشکده مهندسی فاوا --- مجید سلیمی بررسی و بهره‌برداری از تکنولوژی جنگ اطلاعاتی بعنوان بعد پنجم در جنگ‌های نوین کارشناس، ستاد فرماندهی نیروی هوایی آجا --- امیر هوشنگ خادم دقیق، مازیار مستعد سایبرنتیک و جنگ نرم، پنجمین میدان نبرد کارشناس ارشد نیروی هوایی ارتش کارش نیروی هوایی ارتش --- حبیب صدرزاده بُعد هفتم: فضای سایبر کارشناس نرم‌افزار رایانه، گردان فاوا، پایگاه هوایی شهید بابایی --- دکتر محمد قصری، محسن جان پرور، طهمورث حیدری مدیریت مرزهای فضای سایبر، گام نخست دفاع سایبری استادیار مدیریت استراتژیک دانشگاه نیروی انتظامی دانشجوی دکتری جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس دانشجوی کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی دانشگاه تربیت مدرس --- فرهاد کیانی فلاورجانی، سیدمحمدعادل عقیلی بررسی آسیب ها و تهدیدات سایبری با تاکید بر آسیب‌های فرهنگی و اجتماعی و راهکارهای مقابله با این گونه تهدیدات دانشگاه جامع علمی کاربردی بندرعباس دانشگاه جامع علمی بندرعباس --- افسانه رستمی نجف آبادی، عبدالحسین رضائی، فرزین یغمائی بهبود روش تشخیص بات نت‌ها در کانال IRC دانشگاه علمی کاربردی سمنان دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر سمنان دانشکده مهندسی برق و کامپیوتر سمنان --- مجتبی ذنوبی شناسایی تهدیدات سایبری و عوامل کلیدی در مقابله با آن مدیر فناوری اطلاعات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی --- نفیسه کمره‌ای، نفیسه محمد نجار رویکردی تطبیقی به جاسوسی صنعتی سایبری از چیستی تا راهکارها دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق و جزای دانشگاه شهید بهشتی دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق و جزای دانشگاه شهید بهشتی --- دکترلطف الله فروزنده دهکردی، هومن درخشانیان سیاست جنگ نرم،ابزارها و کاربرد آن در جوامع امروزی عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور دانشجوی دکترای مدیریت بازرگانی دانشگاه پیام نور --- نوید کمالی شبکه سایه و کاربری آن در مدیریت و راهبری استراتژیک پدافند دفاعی و جنگ سایبری: با نگاهی به تحولات سیاسی منطقه خاورمیانه و موج بیداری اسلامی دانشجوی مهندس نرم‌افزار دانشگاه آزاد اسلامی واحد نیشابور --- مجتبی جعفری تهدیدات سایبری و مفهوم سایبر تروریسم دانش‌آموخته کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه آزاد اسلامی زنجان --- موسی کاظم‌زاده رسانه‌ها و جنگ نرم محقق و  پژوهشگر حوزه فرهنگ و دین ---